Δευτέρα, 3 Αυγούστου 2015

Σύντομα και πάλι κοντά σας...

Το ιστολόγιο "Θέματα εκπαίδευσης-ψυχολογίας" έκανε ένα διάλειμμα και επιστρέφει από τον Σεπτέμβριο του 2015 με νέα θέματα από τον χώρο της εκπαίδευσης και την επιστήμη της ψυχολογίας!
Καλλιόπη Εμμανουηλίδου

Κυριακή, 21 Δεκεμβρίου 2014

Δημιουργικότητα, διασημότητα και ψυχικές διαταραχές

Πριν από μερικούς μήνες η κοινή γνώμη σοκαρίστηκε, όταν ο κωμικός ηθοποιός Ρόμπιν Γουίλιαμς αυτοκτόνησε. Πολλές σκέψεις διατυπώθηκαν για το θέμα, κάποιες στερεοτυπικές που θέλουν τους ταλαντούχους ανθρώπους να έχουν κάποια ψυχική νόσο. Το παρακάτω άρθρο μεταφέρει κάποια ευρήματα και απόψεις σχετικά με τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη δημιουργικότητα, τη διασημότητα και την ψυχική υγεία:

Η διασημότητα και τα πλούτη δεν βοηθούν σε τίποτα για αυτό: ηθοποιοί, μουσικοί και συγγραφείς είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στην κατάθλιψη και τις εξαρτήσεις - όπως ο ηθοποιός Ρόμπιν Ουίλιαμς, που βρέθηκε νεκρός -, σε σύγκριση με τους κοινούς θνητούς, σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο Γαλλικό Πρακτορείο.
Καλλιτέχνες όπως ο Τζιμ Κάρεϊ, η Κάθριν Ζέτα Τζόουνς, ο Μελ Γκίμπσον έχουν μιλήσει δημόσια για τις εξαρτήσεις τους, που συνδέονταν, ή όχι, με την κατανάλωση αλκοόλ και την χρήση ναρκωτικών ουσιών.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 350 εκατομμύρια άνθρωποι κάθε ηλικίας πάσχουν από κατάθλιψη σε ολόκληρο τον κόσμο.

«Στην πλέον σοβαρή μορφή της, θα μπορούσε να οδηγήσει στην αυτοκτονία» υπογράμμισε ο ΠΟΥ, ο οποίος αναφέρει μια εκτίμηση «1 εκατομμυρίου θανάτων κάθε χρόνο».

Η υπεύθυνη τύπου του Ρόμπιν Ουίλιαμς, Μάρα Μπουξμπάουμ, εξήγησε ότι ο πρωταγωνιστής των ταινιών Good Morning Vietnam, Mrs Doubtfire, Ο Ξεχωριστός Γουίλ Χάντινγκ ή Ο κύκλος των χαμένων ποιητών υπέφερε τον τελευταίο καιρό από «σοβαρή κατάθλιψη».

Για τον καθηγητή Μισέλ Ρεϊνό, επικεφαλής του τμήματος ψυχιατρικής και εξαρτήσεων στο νοσοκομείο Paul Brousse στο Βιγζουίφ κοντά στο Παρίσι, υπάρχει σύνδεση μεταξύ δημιουργικού ταλέντου, κατάθλιψης και εθισμού.

«Οι καλλιτέχνες είναι συχνά άνθρωποι περισσότεροι ευαίσθητοι, βιώνουν εντονότερα τα συναισθήματά τους. Αυτό ισχύει γενικά για συγγραφείς, ποιητές, μουσικούς, τους μεγάλους ηθοποιούς, όμως πίσω τους κρύβονται όντα συχνά ανήσυχα, με κατάθλιψη, αγχώδη, διπολικά» περιγράφει ο ίδιος.

Για αυτό ακριβώς τα προϊόντα (αλκοόλ, ναρκωτικά) που είναι γενικά διαθέσιμα στο περιβάλλον τους - «ένα περιβάλλον ευχαρίστησης, γιορτής, χρημάτων» - αντιμετωπίζονται ως μέσα που διευκολύνουν την καλλιτεχνική έκφραση.

Πρέπει να προστεθεί σύμφωνα με τον Ρεϊνό η πίεση που ασκείται λόγω της επιτυχίας και ότι οι ηθοποιοί που ζουν «μέσα σε ένα είδος ναρκισσιστικής ευφορίας».

«Λένε ότι παίζουν την ζωή τους και τον ναρκισσισμό τους σε κάθε ταινία ή κάθε θεατρικό έργο».

«Υπάρχουν προηγούμενες μελέτες που συνδέουν το δημιουργικό ταλέντο και τα προβλήματα πνευματικής υγείας ακόμα και αν ο ακριβής μηχανισμός παραμένει ένα μυστήριο» υποστηρίζει ο καθηγητής Βίκραμ Πατέλ, διευθυντής του βρετανικού Κέντρου παγκόσμιας ψυχικής υγείας (Global Mental Health).

«Τα κυκλώματα του εγκεφάλου απ' όπου προέρχεται η δημιουργικότητα είναι τα ίδια με εκείνα της ψυχικής ασθένειας, καθ’ αυτόν τον τρόπο το να είναι κανείς δημιουργικός θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο μιας ψυχικής ασθένειας» υπογράμμισε ο ίδιος.

Μια έρευνα του Journal of Phenomenological Psychology του 2009 επιβεβαιώνει ότι εάν το να είναι κανείς διάσημος φέρνει πλούτη, προνόμια και «συμβολική αθανασία», υπάρχει ένα ψυχικό τίμημα που πληρώνει κανείς για μία κατάσταση που απομονώνει τα πρόσωπα, τους καθιστά καχύποπτους προς τους άλλους και μπορεί να οδηγήσει σε ένα διαχωρισμό μεταξύ του «διάσημου προσώπου» και του «προσώπου στην ιδιωτική ζωή».

Για τον Τζέφρι Μπορενστάιν, πρόεδρο του ιδρύματος Έρευνας Εγκεφάλου και Συμπεριφοράς (Brain and Behavior Research) στη Νέα Υόρκη, «οι άνθρωποι δυσκολεύονται να κατανοήσουν γιατί κάποιος που φαίνεται να τα έχει όλα μπορεί να πάσχει από κατάθλιψη».

«Συχνά πιστεύουμε ότι η κατάθλιψη προκύπτει στην περίπτωση μιας δυσκολίας στην ζωή - και μερικές φορές αυτό συμβαίνει - όμως πολλές φορές η κατάθλιψη έρχεται χωρίς να ένα ξεκάθαρο αναγνωρισμένο κίνητρο» τόνισε.

Κυριακή, 14 Δεκεμβρίου 2014

Επιδράσεις της Barbie στα κορίτσια

Τα παιχνίδια με τα οποία παίζουν τα παιδιά αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τη διαμόρφωση ή την υπονόμευση της ψυχικής τους υγείας. Πολλές είναι οι έρευνες που έχουν μελετήσει τις επιδράσεις διάφορων τύπων παιχνιδιών στη συναισθηματική κατάσταση των παιδιών. Το παρακάτων άρθρο μας ενημερώνει για κάποιες έρευνες που ασχολήθηκαν με τις επιπτώσεις που έχει η Μπάρμπι στην αυτοεικόνα και τις επαγγελματικές επιλογές των κοριτσιών:

Ισως η Μπάρμπι να μπορεί να «γίνει τα πάντα» όπως προτείνει το αμερικανικό διαφημιστικό σλόγκαν της κούκλας, όμως κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να ισχύει και για τα κορίτσια που παίζουν μαζί της. Μία έρευνα ψυχολόγων από το πανεπιστήμιο του Ορεγκον και το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ, προτείνει ότι το παιχνίδι με την Μπάρμπι περιορίζει τις επιλογές καριέρας που ένα κορίτσι πιστεύει ότι έχει.
«Σκεφτήκαμε ότι η Μπάρμπι, ως μία κούκλα με έντονα σεξουαλικά χαρακτηριστικά, όπως το αφύσικο, σεξουαλικό σώμα της, την ενήλικη εμφάνισή της και την ιστορία του ενήλικα που κουβαλάει, θα μπορούσε να έχει κάποιο αντίκτυπο στις επιλογές καριέρας των κοριτσιών», λέει στην «Κ» η Ορόρα Σέρμαν, καθηγήτρια ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Ορεγκον και επικεφαλής της παραπάνω έρευνας. «Παλιότερες έρευνες μας είχαν υποψιάσει, γιατί έδειχναν ότι η επαφή με αντικείμενα με σεξουαλικά χαρακτηριστικά έχει ως αποτέλεσμα τη χαμηλότερη ακαδημαϊκή πρόοδο και την ανάπτυξη χαμηλότερης εκτίμησης κάποιου για το σώμα του», προσθέτει.

Το φαινόμενο Μπάρμπι
«Φτιαγμένη από γυναίκα, η Μπάρμπι διαφημίστηκε ως το έφηβο μοντέλο που καθησύχασε τις μητέρες, περνώντας το μήνυμα ότι θα διδάξει τα κορίτσια την καθωσπρέπει εικόνα», γράφει σε σχόλιό της στους New York Times η Ρόμπιν Γκέρμπερ, συγγραφέας του βιβλίου «Barbie and Ruth», στο οποίο διηγείται πώς οι δύο αυτές γυναίκες, η κούκλα και η δημιουργός της, άλλαξαν για πάντα την αμερικανική αγορά και τον πολιτισμό.

Η Μπάρμπι, χρησιμοποιώντας ως πρότυπο τη γερμανική κούκλα «Bild Lilli», έκανε την εμφάνισή της στην αμερικανική αγορά στα τέλη της δεκατίας του ’50. «H Bild Lilli βασίστηκε σε ένα σεξουαλικά ελευθεριάζοντα χαρακτήρα κόμικ και λειτούργησε ως ανδρικό σεξουαλικό παιχνίδι», γράφει η Γκέρμπερ.

Παρά τον πρότερο βίο της η Μπάρμπι μέσα σε λίγα χρόνια κατέκλυσε την παγκόσμια αγορά παιχνιδιών, έχοντας 150 διαφορετικά επαγγέλματα στο βιογραφικό της. Και ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται συζήτηση και να υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με τα μηνύματα που περνούν τέτοιες κούκλες στα παιδιά, οι πωλήσεις δεν φαίνεται να επηρεάζονται. Σήμερα, πωλούνται παγκοσμίως δύο με τρεις κούκλες το δευτερόλεπτο, ενώ έρευνες δείχνουν ότι το 99% των παιδιών στις ΗΠΑ έχουν στην κατοχή τους τουλάχιστον δύο Μπάρμπι.

Το αφύσικο σώμα της
Από τις πρώτες έρευνες που έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου ήταν μία αγγλική έρευνα του 2006 από τις Χέλγκα Ντίτμαρ και Σούζαν Ιβ από το πανεπιστήμιο του Σάσεξ και της Εμα Χάλιγουελ από το πανεπιστήμιο της Δυτικής Αγγλίας.

Στην έρευνα αυτή, στην οποία συμμετείχαν κορίτσια ηλικίας 5-8 ετών, φάνηκε ότι τα παιδιά που διάβασαν μία ιστορία εικονογραφημένη με φωτογραφίες της Μπάρμπι, δήλωναν λιγότερο ικανοποιημένα με το σώμα τους, σε σύγκριση με τα κορίτσια που διάβασαν την ίδια ιστορία χωρίς εικόνες. «Τα κορίτσια που έρχονται σε επαφή με την Μπάρμπι σε νεαρή ηλικία, είναι πιθανό να αναπτύξουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και εντονότερη επιθυμία για ένα πιο αδύνατο σώμα», αναφέρει η συγκεκριμένη έρευνα.

Επίσης, η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία σημειώνει ότι οι κοινωνικές πιέσεις που συνδέονται με την εμφάνιση -ειδικά την αδύνατη και σέξι εμφάνιση- μπορούν να οδηγήσουν σε κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση και διατροφικές διαταραχές, με όλα αυτά να επηρεάζουν αρνητικά τις επιλογές των κοριτσιών στο παρόν και στο μέλλον.

Παλαιότερη έρευνα του πανεπιστημίου Γέιλ υπολόγισε ότι για να αποκτήσει η μέση Αμερικανίδα το σωματότυπο της Μπάρμπι, πρέπει να είναι κατά 60 εκατοστά ψηλότερη, να έχει κατά 7,6 εκατοστά μακρύτερο λαιμό, 10 εκατοστά μεγαλύτερη περιφέρεια στήθους και 15 εκατοστά λεπτότερη μέση. Αλλη έρευνα του Κεντρικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Φινλανδίας υπολόγισε ότι αν η Μπάρμπι ήταν γυναίκα θα είχε 17 με 22% λιγότερο σωματικό λίπος από αυτό που απαιτείται για να έχει εμμηνόρροια.

Σεξιστικά στερεότυπα και επιλογές καριέρας
H αυτο-αντικειμενοποίηση, δηλαδή η μεγάλη προσοχή στην εξωτερική εμφάνιση, εις βάρος των ικανοτήτων ή των συναισθημάτων, σύμφωνα με την επιστημονική βιβλιογραφία, έχει επίσης συσχετιστεί με ανεπαρκή απόδοση σε εργασίες με νοητικές απαιτήσεις. Αντίστοιχα, «θελήσαμε να διερευνήσουμε αν το παιχνίδι με την κούκλα Μπάρμπι ανοίγει ή κλείνει τους επαγγελματικούς ορίζοντες των κοριτσιών», λέει η δρ Σέρμαν, η οποία μαζί με τη συνάδελφό της Εϊλίν Ζούρμπριγκεν, καθηγήτρια στο τμήμα Ψυχολογίας του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ, διεξήγαν μία πειραματική έρευνα που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Μάρτιο στο επιστημονικό περιοδικό Sex Roles.

Στο πείραμά τους, στο οποίο συμμετείχαν 37 κορίτσια ηλικίας 4-7 ετών από μία περιοχή της βορειοδυτικής ακτής των ΗΠΑ, ζητήθηκε από τις συμμετέχουσες να παίξουν με μία κούκλα για πέντε λεπτά και στη συνέχεια να απαντήσουν σε δύο ερωτήσεις. Στο κάθε κορίτσι δόθηκε τυχαία μία κούκλα, είτε η Μοδάτη Μπάρμπι, είτε η Μπάρμπι Γιατρός, είτε η Κυρία Πατάτα, χωρίς το παιδί να γνωρίζει για την ύπαρξη των υπόλοιπων παιχνιδιών.

«Η Κυρία Πατάτα επιλέχθηκε επειδή έχει κάποια κοινά με την Μπάρμπι χωρίς όμως να διαθέτει σεξουαλικά χαρακτηριστικά. Είναι φτιαγμένη από το ίδιο πλαστικό υλικό, είναι επίσης μία κούκλα θηλυκού γένους, έχει περίπου το ίδιο ύψος -προφανώς έχει διαφορετικό σχήμα- και βάρος. Τέλος, το είδος του παιχνιδιού στο οποίο μπορεί ένα παιδί να εμπλακεί με την Κυρία Πατάτα, δεν είναι ακριβώς το ίδιο με αυτό της Μπάρμπι, αλλά χαρακτηρίζονται από κοινές θεματολογίες», λέει η δρ Σέρμαν.

Μετά το παιχνίδι, οι ερευνητές έδειξαν στα παιδιά έντεκα φωτογραφίες χώρων εργασίας, στις οποίες δεν απεικονίζονταν άνθρωποι, και ζητήθηκε από τα κορίτσια να απαντήσουν στην ερώτηση «Θα μπορούσες εσύ να κάνεις αυτή τη δουλειά όταν μεγαλώσεις;» και «Θα μπορούσε ένα αγόρι να κάνει αυτή τη δουλειά όταν μεγαλώσει;».

Οι φωτογραφίες απεικόνιζαν πέντε χώρους εργασίας, οι οποίοι σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Υπηρεσίας Εργασίας των ΗΠΑ, είναι ανδροκρατούμενοι (όπου εργάζεται ο γιατρός, ο πιλότος, ο αστυνομικός, ο οικοδόμος και ο πυροσβέστης), πέντε οι οποίοι είναι γυναικοκρατούμενοι (όπου εργάζεται ο δάσκαλος, ο βιβλιοθηκάριος, ο νοσηλευτής, ο αεροσυνοδός και ο νηπιαγωγός) και έναν ουδέτερο (όπου εργάζεται ο σερβιτόρος).

Οι διαφορές στις απαντήσεις ήταν σοκαριστικές. «Αυτό που παρατηρήσαμε ήταν ότι ενώ τα κορίτσια που έπαιξαν με την Κυρία Πατάτα, έδιναν τόσο στον εαυτό τους όσο και στα αγόρια τον ίδιο αριθμό μελλοντικών επαγγελματικών επιλογών, τα κορίτσια που έπαιξαν με την Μπάρμπι έδιναν πολύ λιγότερες επιλογές καριέρας στον εαυτό τους από ό,τι τα αγόρια», λέει η δρ Σέρμαν. Προς έκπληξη των ερευνητών, είτε τα κορίτσια έπαιξαν με τη Μοδάτη Μπάρμπι, είτε με την Μπάρμπι Γιατρό, δεν έκανε καμία διαφορά στις σχεδόν 25% λιγότερες επιλογές καριέρας που έδιναν στον εαυτό τους σε σύγκριση με τα αγόρια, αποκλείοντας από τη λίστα των επιλογών τους όχι μόνο ανδροκρατούμενα, αλλά και γυναικοκρατούμενα επαγγέλματα.

«Τα παιδιά μαθαίνουν από κάθε τι με το οποίο έρχονται σε επαφή. Είναι πολύ σημαντικό να αναλογιστούμε τι είδους παιχνίδια βρίσκονται στη διάθεσή τους», λέει η δρ Σέρμαν, η οποία σε καμία περίπτωση δεν προτείνει την απαγόρευση, αλλά την ποικιλία παιχνιδιών. «Συχνά παγιδευόμαστε στην ιδέα ότι το παιχνίδι είναι ξεχωριστό από τη μάθηση, όμως δεν είναι».

Κυριακή, 7 Δεκεμβρίου 2014

Γιατι μας "κολλάνε" μελωδίες;

Την απάντηση σε ένα ερώτημα που έχουμε όλοι σκεφτεί δίνει μια έρευνα:

Γιατί κάποιες μελωδίες «κολλάνε» στο μυαλό μου για πολλές ημέρες μετά μία συναυλία;
Μία ενδιαφέρουσα μελωδία, είτε κλασικής είτε ποπ μουσικής, είναι ευρέως γνωστό ότι «κολλάει» στο μυαλό, με αποτέλεσμα το χαρακτηριστικό αυτό να το έχουν εκμεταλλευθεί οι διαφημιστές, ενώ παράλληλα έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να διευκρινιστεί τι είναι αυτό που κάνει μία μελωδία να «μας κολλάει». Παρ’ όλα αυτά μια μελωδία που δεν εγκαταλείπει το μυαλό μας μπορεί να μετατραπεί από ευχάριστο αναμνηστικό σε βάρος, για λόγους που δεν είναι πλήρως κατανοητοί.

Τα διανοητικά μονοπάτια της μουσικής είναι περίπλοκα και συχνά δεν περιλαμβάνουν μόνο περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την ακοή, αλλά και με την όραση. Πρόσφατη έρευνα προτείνει ότι η μουσική αντίληψη συνδέεται με πρωτόγονα μέρη του εγκεφάλου και ότι μπορεί να επηρεάσει τα συναισθήματα.

Παρ’ όλα αυτά, ο μηχανισμός μέσω του οποίου μία μελωδία καταλήγει να κυριεύσει το μυαλό μας είναι αδιευκρίνιστος. Το 2001, σε έρευνα του James Kellaris, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι των ΗΠΑ και εξειδίκευση στην ψυχολογία του καταναλωτή, ανακάλυψε ότι η μουσική που χαρακτηρίζεται από απλότητα, επαναλήψεις και δεν συνάδει με τις προσδοκίες των ακροατών είναι πιο πιθανό να «τους κολλήσει». Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, στο 98% των ανθρώπων που θα εκτεθούν σε μια τέτοιου είδους μουσική, θα τους «κολλήσει», ενώ ορισμένοι, όπως οι μουσικοί, οι γυναίκες και οι πιο ανήσυχοι, είναι πιο επιρρεπείς από τους υπολοίπους. Οι αιτίες μπορεί να είναι από ψυχολογικές μέχρι φυσικές και να συνδέονται με ηχητικές συχνότητες που αντηχούν στο σώμα.

Επειτα από επιπλέον έρευνα, ο δρ Kellaris πιστεύει ότι ένας τρόπος να ξεριζώσεις μία μελωδία από το μυαλό σου είναι να την τραγουδήσεις δυνατά

Κυριακή, 30 Νοεμβρίου 2014

Πιο κοντά στην κατάθλιψη οι τελειομανείς μαμάδες

Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στο πώς η συμπεριφορά των μητέρων που είναι τελειομανείς μπορεί να είναι πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη, καθώς ανησυχούν υπερβολικά για την εντύπωση που θα προκαλέσουν στους άλλους για την ποιότητα της μητρότητας που προσφέρουν.

Οι μητέρες που νιώθουν ότι πιέζονται προκειμένου να σταματήσουν το κλάμα του μωρού τους ή την γκρίνια του νηπίου τους, συνήθως υποβάλλουν τον εαυτό τους σε αδικαιολόγητο στρες, με αποτέλεσμα να είναι επιρρεπείς σε προβλήματα που σχετίζονται με την ψυχική τους υγεία.

Έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Michigan αποκάλυψε ότι ορισμένες μητέρες ανησυχούν υπερβολικά για το τι πιστεύουν οι άλλοι άνθρωποι σχετικά με τις ικανότητές τους ως μαμάδες και το αίσθημα αυτό συνδέεται με την εμφάνιση κατάθλιψης.

Οι ερευνητές ζήτησαν από 113 γυναίκες να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με την κατάθλιψη και με το πόσο ικανοποιημένες ένιωθαν με τον ρόλο τους ως μητέρες. Τις ρώτησαν επίσης αν συμφωνούν ή διαφωνούν με δηλώσεις, όπως:

«Πρέπει να κάνω εγώ η ίδια τα πάντα για το παιδί μου», «Οι άλλες μαμάδες αντιμετωπίζουν λιγότερες δυσκολίες από μένα στην καθημερινότητά τους», «Νιώθω ενοχές όταν βάζω τις δικές μου ανάγκες πάνω από τις ανάγκες του μωρού μου».


Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν ότι οι γυναίκες που ανησυχούσαν περισσότερο για το αν οι άλλοι τις θεωρούν καλές μητέρες, είχαν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν κατάθλιψη.


Κυριακή, 16 Νοεμβρίου 2014

Περιοχή της "διαίσθησης" στον εγκέφαλο

Μια καινούρια έρευνα Βρετανών επιστημόνων εντόπισε μια περιοχή στον εγκέφαλο που σχετίζεται με αυτό που αποκαλούμε "διαίσθηση". Δεν πρόκειται βέβαια για μελέτη μεταφυσική και παραψυχολογίας, αλλά για την εξέταση περιοχών του εγκεφάλου και των νευροδιαβιβαστών που ρυθμίζουν τα κίνητρα και τη διάθεση, όπως αυτά λειτουργούν με βάση την εκμάθηση από παρελθοντικές εμπειρίες. Το σχετικό άρθρο μας πληροφορεί σχετικά:

Βρετανοί επιστήμονες βρήκαν μια μικρή και εξελικτικά αρχαία περιοχή στον εγκέφαλο, όχι μεγαλύτερη από μισό μπιζέλι, που «πυροδοτεί» το ενστικτώδες αίσθημα σε έναν άνθρωπο ότι κάτι κακό πρόκειται να του συμβεί. Η περιοχή, την οποία οι νευροεπιστήμονες αποκαλούν ηνία, πιστεύεται ότι παίζει ρόλο-κλειδί στον τρόπο που οι άνθρωποι προβλέπουν τις άσχημες εμπειρίες και μαθαίνουν από αυτές για να μην τους ξανασυμβούν. Όμως, έπειτα από ένα σημείο, αυτή η θετική όψη του νομίσματος μπορεί να μετατραπεί σε αρνητική.
Όσο πιο πιθανό θεωρεί κάποιος ότι θα συμβεί κάτι που φοβάται (άσχετα από το αν όντως συμβεί), τόσο περισσότερο η ηνία ενεργοποιείται. Οι επιστήμονες υποπτεύονται ότι όταν η εν λόγω εγκεφαλική περιοχή υπεραντιδρά, τότε ο άνθρωπος τείνει να κατακλύζεται από έλλειψη κινήτρων και απαισιοδοξία, εστιάζοντας κατά προτίμηση στα αρνητικά πράγματα παρά στα θετικά, γεγονός που διευκολύνει την εμφάνιση κατάθλιψης. Αν αυτό όντως συμβαίνει -κάτι που ήδη ερευνάται- τότε μπορεί να βρεθεί μια νέα θεραπευτική οδός για την κατάθλιψη.
Προηγούμενα πειράματα με ζώα είχαν δείξει ότι η ηνία ενεργοποιείται, όταν δυσάρεστα συμβάντα συμβαίνουν ή πρόκειται να συμβούν, ενώ έχει επίσης διαπιστωθεί ότι καταστέλλει τη δράση της ντοπαμίνης, μιας ουσίας που παίζει ζωτικό ρόλο για την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου και του ψυχισμού. Όμως έως σήμερα είχε αποδειχτεί δύσκολη η μελέτη στους ανθρώπους αυτής της περιοχής, που έχει διάμετρο μικρότερη των τριών χιλιοστών.
Οι ερευνητές του Ινστιτούτου Γνωσιακής Νευροεπιστήμης του University College του Λονδίνου, με επικεφαλής τον δρα Τζόναθαν Ρόιζερ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS), σύμφωνα με το BBC, κατάφεραν για πρώτη φορά να «φωτίσουν» τη λειτουργία της συγκεκριμένης νευρωνικής δομής σε 23 εθελοντές, που υποβλήθηκαν σε λειτουργική μαγνητική εγκεφαλική απεικόνιση (fMRI).
Οι εθελοντές παρακολούθησαν μια σειρά από εικόνες και, ύστερα από λίγα δευτερόλεπτα, μερικές εικόνες συνοδεύονταν από τιμωρία (ήπιο ηλεκτροσόκ), άλλες από ανταμοιβή (χρήματα) και οι υπόλοιπες από τίποτε από τα δύο. Αφού οι συμμετέχοντες στο πείραμα είχαν πια μάθει να συσχετίζουν μια εικόνα με ένα μελλοντικό αρνητικό, θετικό ή ουδέτερο ερέθισμα, διαπιστώθηκε ότι κάθε φορά που έβλεπαν την εικόνα που είχε συνδεθεί με το επερχόμενο ηλεκτροσόκ, «άναβε» η περιοχή της ηνίας στον εγκέφαλό τους.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η εν λόγω περιοχή εξελίχτηκε για να βοηθά τα ζώα -και τους ανθρώπους- να μαθαίνουν από τις άσχημες εμπειρίες τους, έτσι ώστε να τις αποφεύγουν έγκαιρα στο μέλλον. Όμως αυτή η αντίδραση, αν είναι υπερβολική, μπορεί να γυρίσει «μπούμερανγκ» και να δημιουργεί υπερβολική ανησυχία, απαισιοδοξία και τελικά κατάθλιψη. Στο μέλλον, η κατάλληλη «χειραγώγηση» της εν λόγω περιοχής, φαρμακευτικά ή με άλλο τρόπο, μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης.

Κυριακή, 9 Νοεμβρίου 2014

Περιοχή του εγκεφάλου που ρυθμίζει την όρεξη;

Μια αμερικανική έρευνα εντόπισε σε πειραματόζωα κέντρο του εγκεφάλου το οποίο φαίνεται να συνδέεται με την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση της όρεξης. Σημαντικό εύρημα που ενδέχεται να μπορεί να εφαρμοστεί και για την αντιμετώπιση προβλημάτων του ανθρώπου, όπως είναι η παχυσαρκία. Ας δούμε το σχετικό άρθρο:

Αμερικανοί επιστήμονες ανακάλυψαν μια περιοχή του εγκεφάλου, η οποία, αν διεγερθεί κατάλληλα, «κόβει με το μαχαίρι» την όρεξη των ζώων.
Η ομάδα αυτή των νευρώνων (εγκεφαλικών κυττάρων) φαίνεται να λειτουργεί σαν ένας κεντρικός «διακόπτης» για την όρεξη, φρενάροντας απότομα την επιθυμία για τροφή, όταν «ανάψει».

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι στο μέλλον η ανακάλυψή τους θα βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων θεραπειών για την παχυσαρκία, αλλά και για την ανορεξία.

Οι ερευνητές του Τμήματος Βιολογίας και Βιολογικής Μηχανικής του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια (Caltech), με επικεφαλής τον καθηγητή Ντέηβιντ Άντερσον, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό νευροεπιστήμης «Nature Neuroscience», σύμφωνα με το BBC, πραγματοποίησαν πειράματα με ποντίκια.

Χρησιμοποιώντας δέσμες φωτός λέιζερ, ενεργοποίησαν τη συγκεκριμένη μικρή εγκεφαλική περιοχή και διαπίστωσαν ότι επήλθε πλήρης και απότομη διακοπή στην κατανάλωσης τροφής από τα πειραματόζωα.

«Ήταν απίστευτα εκπληκτικό. Ήταν σαν να πατάς ένα διακόπτη και αμέσως αυτό να εμποδίζει τα ζώα να τρώνε» δήλωσε ο Ντέηβιντ Άντερσον.

«Αυτά τα κύτταρα αποτελούν το πρώτο καλά προσδιορισμένο εγκεφαλικό κέντρο που αναστέλλει την κατανάλωση τροφής.

Είναι πιθανό ότι παρόμοια κύτταρα υπάρχουν και στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Αν αυτό αποδειχτεί αλήθεια και διαπιστωθεί ότι όντως είναι δυνατό να εμποδίσουμε τους ανθρώπους να τρώνε, τότε μπορεί μια ημέρα να βρούμε τρόπους, ώστε να αναπτύξουμε θεραπείες για πολλές διαφορετικές διαταραχές της διατροφής» πρόσθεσε.

Το επόμενο βήμα για τους επιστήμονες θα είναι να μελετήσουν πώς αυτή η κομβική ομάδα νευρώνων, η οποία βρίσκεται βαθιά «θαμμένη» στην αμυγδαλή του εγκεφάλου (περιοχή που επίσης ρυθμίζει τον φόβο και άλλα συναισθήματα), αλληλεπιδρά με άλλα ήδη γνωστά νευρικά κέντρα στον εγκέφαλο, τα οποία επίσης εμπλέκονται στην όρεξη και τη λήψη τροφής.