Κυριακή, 27 Ιουλίου 2014

Κληρονομικές οι τραυματικές εμπειρίες

Οι τραυματικές εμπειρίες δεν μας κάνουν μόνο να μεταδίδουμε το άγχος στους άλλους, αλλά μπορεί η επίδραση αυτή να μεταφέρεται και μέσα από μεταβολές στο γενετικό μας υλικό, σύμφωνα με την παρακάτω έρευνα:

Το ψυχικό στρες από τις τραυματικές εμπειρίες μπορεί να "κληρονομηθεί" στους απογόνους και να συνεχίσει να επηρεάζει τις επόμενες γενιές, χωρίς καν να έχουν μεσολαβήσει αλλαγές στον γενετικό κώδικα, έρχεται να επιβεβαιώσει μια νέα ελβετική επιστημονική έρευνα.
Μάλιστα, για πρώτη φορά, η νέα μελέτη ανακάλυψε έναν βιολογικό μηχανισμό που ρίχνει φως στον μυστηριώδη μέχρι σήμερα τρόπο (τη λεγόμενη «επιγενετική κληρονομικότητα») που οι γονείς "περνάνε" τα ψυχικά τραύματά τους στα παιδιά και στα εγγόνια τους, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο των τελευταίων να εκδηλώσουν ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή κ.α.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής την καθηγήτρια Ιζαμπέλ Μανσουί του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό νευροεπιστήμης "Nature Neuroscience", σύμφωνα με το "Nature" και το "New Scientist", εξήγαγαν τα συμπεράσματά τους από πειράματα που έκαναν με ποντίκια, τα οποία υπέβαλαν σε καταστάσεις στρες.
Εδώ και καιρό οι επιστήμονες έχουν ενδείξεις ότι σοβαρές τραυματικές εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν τους απογόνους και τα ψυχοσωματικά σοκ να επιφέρουν χημικές - κυτταρικές αλλαγές, οι οποίες κληρονομούνται στις επόμενες γενιές. Έτσι, ένα ψυχικό τραύμα μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη και άλλες διαταραχές της συμπεριφοράς, που κληρονομούνται στα παιδιά ή ακόμη στα παιδιά των παιδιών κοκ.
Οι επιστήμονες έχουν βρει διάφορα παραδείγματα της "κληροδότησης" του τραύματος. Μεταξύ άλλων, τα παιδιά των βετεράνων του πολέμου του Βιετνάμ έχουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, ενώ τα παιδιά των ανθρώπων που γνώρισαν τη γενοκτονία των Ερυθρών Χμερ στην Καμπότζη, εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά κατάθλιψης και διαταραχών άγχους.
«Υπάρχουν ασθένειες όπως η διπολική διαταραχή (σ.σ. πρώην μανιοκατάθλιψη) που εμφανίζονται σε ολόκληρες οικογένειες, αλλά δεν είναι δυνατό να αναχθεί η αιτία τους σε κάποιο συγκεκριμένο κληρονομικό γονίδιο», δήλωσε η Ιζαμπέλ Μανσουί. Το ερώτημα μέχρι σήμερα ήταν πώς ακριβώς γίνεται η "μεταφορά" της τραυματικής εμπειρίας από γενιά σε γενιά (όχι με κάποιο γονίδιο, αλλά με επιγενετικό - χημικό τρόπο).
Οι ελβετοί ερευνητές ανακάλυψαν ότι η έκθεση σε υψηλά επίπεδα στρες αλλάζει την παραγωγή μιας συγκεκριμένης κατηγορίας μορίων (microRNA) που βοηθάνε στη ρύθμιση και έκφραση των γονιδίων. Τα μόρια αυτά υπάρχουν και στο σπέρμα, οπότε πιθανότατα αυτά συνιστούν το «όχημα» μέσω του οποίου μεταβιβάζεται στο γονιμοποιημένο ωάριο το ψυχο-βιολογικό "αποτύπωμα" του τραύματος. Με άλλα λόγια, το σπέρμα «ανταποκρίνεται» στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος (ιδίως στα στρεσογόνα) και επηρεάζεται από αυτά - πράγμα το οποίο, παρεμπιπτόντως, δείχνει την καθοριστική σημασία που έχει η υγεία του υποψήφιου πατέρα και όχι μόνο της μητέρας.
Οι μελέτες στα πειραματόζωα έδειξαν ότι όταν τα ποντίκια εκτίθεντο στο στρες, εμφάνιζαν συμπτώματα κατάθλιψης και επιβράδυνση του μεταβολισμού τους. Τα ίδια ακριβώς συμπτώματα ήσαν ορατά στους απογόνους τους, παρόλο που οι τελευταίοι δεν είχαν ποτέ εκτεθεί σε καταστάσεις στρες (τραυματικές εμπειρίες). Μάλιστα, παρόμοια συμπτώματα ήσαν αισθητά ακόμη και μετά από τρεις γενιές ζώων.
«Καταφέραμε να δείξουμε για πρώτη φορά ότι οι τραυματικές εμπειρίες επηρεάζουν τον μεταβολισμό μακροπρόθεσμα και ότι αυτές οι αλλαγές κληρονομούνται», δήλωσε η επικεφαλής της έρευνας καθηγήτρια. «Εντοπίζοντας μία ανισορροπία στα μόρια microRNA στο σπέρμα, ανακαλύψαμε έναν παράγοντα-κλειδί μέσω του οποίου το τραύμα περνάει στις επόμενες γενιές. Πιθανότατα, ο μηχανισμός αυτός αποτελεί κρίκο μιας ευρύτερης αλυσίδας γεγονότων, που πυροδοτούνται μόλις το σώμα αρχίσει να παράγει πολύ μεγάλες ποσότητες ορμονών του στρες», πρόσθεσε.
Οι ερευνητές άρχισαν ήδη να μελετούν το ρόλο των μορίων microRNA σε ανθρώπινα έμβρυα για να δουν κατά πόσο κάτι ανάλογο όντως συμβαίνει και στους απογόνους ανθρώπων που έχουν περάσει κάποιο τραυματικό γεγονός. Όπως είπε η Ιζαμπέλ Μανσουί, «αν ήταν δυνατό να αποδείξουμε ότι μια ανισορροπία στο αίμα συνδέεται με ένα τραύμα, τότε θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα τεστ για τη διάγνωση της κληρονομικής κατάθλιψης».

Τετάρτη, 16 Ιουλίου 2014

"Πριγκίπισσά μου!"- μια επικίνδυνη κουλτούρα

Όσοι έχετε κόρες ή έχετε γνωστούς, συγγενείς και φίλους με κόρες, ίσως να προσέξατε την "πριγκιπισσοκουλτούρα" που επικρατεί στο κοριτσίστικο παιχνίδι και στην κοριτσίστικη ένδυση. Εμπνευσμένοι από γνωστά (αλλά αναχρονιστικά) παραμύθια, περνούν στα μικρά κορίτσια το μήνυμα ότι είναι πριγκίπισσες (κάτι το δελεαστικό που προσδίδει μια ψευδαίσθηση μοναδικότητας και τιμής) που όμως περιμένουν τον πρίγκιπα του παραμυθιού να τις παντρευτεί. Η έννοια της πριγκίπισσας είναι δελεαστική και για τους γονείς, αφού στα μάτια τους η κόρη γίνεται ξεχωριστή, ευγενής, ανώτερη, γαλαζοαίματη- και με προεκτάσεις ομορφιάς φυσικά, γιατί όλες οι πριγκιποπούλες πρέπει να είναι όμορφες.

Το διαφημιστικό λοιπόν δέλεαρ είναι εμφανές: στέμματα, ροζ πριγκιπικά φορέματα, σκήπτρα, κάστρα στα οποία είναι έγκλειστη η πριγκίπισσα (το πολύ πολύ να καβαλήσει μια άμαξα που θα την πάει σε έναν χορό), όλα αυτά πασπαλισμένα με το απαραίτητο γκλίτερ που θα δώσει μια λάμψη στην κοριτσίστικη φαντασίωση.

Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα; Γιατί μπορεί να είναι παιδαγωγικά λανθασμένη αυτή η προσέγγιση;
  • η πριγκίπισσα έχει ως στόχο όχι να γίνει βασίλισσα αλλά να παντρευτεί τον πρίγκιπα που θα έρθει να τη σώσει από την ανύπαντρη κατάστασή της. Το πολύ πολύ να γίνει βασίλισσα στο πλευρό του βασιλιά της.
  • οι ενδυματολογικές προτιμήσεις του στυλ "πριγκίπισσα" είναι μικρογραφίες φορεμάτων τύπου "μις υφήλιος", με άβολα ρούχα, φουρό, ψηλά τακούνια και ακριβά κοσμήματα. Με τέτοια άβολα και καθαρά ρούχα δεν μπορείς να  εξερευνήσεις τον κόσμο αλλά μόνο να κάθεσαι ή να χορεψεις για λίγο βαλς.
  • τα ενδιαφέροντα μιας πριγκίπισσας είναι ο καλωπισμός (προσέξτε ότι πλέον κυκλοφορούν και παιδικά καλλυντικά!), το κέντημα, η χαμογελαστή όψη και η ευγενική συμπεριφορά προς τους υπηκόους. Όχι η στρατηγική, η διοίκηση, οι επιστήμες, το διάβασμα, το κυνηγι. 
  • ο τελικός προορισμός της πριγκίπισσας είναι ο γάμος και το μόνο εφόδιο που χρειάζεσαι στη ζωή είναι η ομορφιά. Η υπέρμετρη έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση σύμφωνα με πολλές έρευνες συνεισφέρει στη χαμηλή αυτοεκτίμηση, στην κατάθλιψη, στην εμφάνιση διατροφικών διαταραχών και σε υπερβολικά σεξουαλικές συμπεριφορές.
  • η πριγκίπισσα στα παραμύθια χρειάζεται σωτηρία από κάτι (δράκο, κακιά μητριά, μάγια κτλ.) και μόνο κάποιος άλλος (ο πρίγκιπας) μπορεί να τη σώσει. Έτσι δε διδάσκεται η αυτονομία και η αυτοπεποίθηση αλλά η παθητικότητα και η αβοηθησία.
  • Ο πρίγκιπας επωμίζεται όλη την ευθύνη και για τον εαυτό του και για την κοπέλα, η οποία ούτε καν τον βοηθάει στις μάχες που πρέπει να δώσει.

Η εταιρία Ντίσνεϋ έχει κατηγορηθεί πολλές φορές για τα λανθασμένα γυναικεία (αλλά και αντρικά!) πρότυπα που παρουσιάζονται στις περισσότερες παιδικές ταινίες της. Με μια πιο προσεκτική παρατήρηση, διαπιστώνουμε ότι οι πριγκίπισσες είναι γλυκιές, τσαχπίνες, χαριτωμένες, σέξι, με πολύ λεπτή μέση, σφιχτά ρούχα και στημμένη πόζα.

 Αν λάβουμε υπόψη τους χαρακτήρες, ο ρόλος της γυναίκας εμφανίζεται ως ιδιαίτερα περιορισμένος και υποτιμημένος. Οι ταινίες αυτές δεν αποτελούν μόνο ψυχαγωγία αλλά και μαθήματα για τα μικρά παιδιά που απορροφούν μηνύματα και ενστερνίζονται διδάγματα συμπεριφοράς και εξωτερικής εμφάνισης. Ακόμα και η εξαίρεση, η πρωταγωνίστρια Μερίντα στην ταινία Brave, δε γλίτωσε από τη σεξουαλικοποίηση της εικόνας της:
Τα παραμύθια βέβαια, όπως και το παιχνίδι ρόλων, έχουν μεγάλη παιδαγωγική σημασία. Δεν είναι κακό τα παιδιά να δοκιμάζουν ρόλους και να διαβάζουν παραμύθια ή να βλέπουν ταινίες που είναι ψυχαγωγικές και ασκούν τη φαντασία τους. Όμως όταν αυτό γίνεται εξακολουθητικά, εμπεριέχει κινδύνους.

Σε επόμενο ποστ θα δούμε τι μπορεί να κάνει ο γονιός, για να προστατέψει τα παιδιά του από αυτά τα μηνύματα.

Κυριακή, 13 Ιουλίου 2014

Στα 38 του, ο άνδρας γίνεται σαν τον πατέρα του

Πολλοί ψυχολόγοι έχουν αναφερθεί στο πώς μεγαλώνοντας αποκτούμε ολοένα και περισσότερα χαρακτηριστικά των γονέων μας. Μια έρευνα από τη Μ.Βρετανία υπολόγισε την ηλικία στην οποία οι άντρες μοιάζουν περισσότερο στους πατεράδες τους:

Στην ηλικία των 38 ετών κατά μέσο όρο, ο άνδρας γίνεται όπως ο πατέρας του, αναφέρεται σε βρετανική έρευνα που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα και στην οποία εντοπίζονται πρόδρομες ενδείξεις που δείχνουν ότι, αυτό ήταν, έχετε πλέον εισέλθει στην κατηγορία των "γέρων".
Το να αποκοιμιέσαι μπροστά στην τηλεόραση και να έχεις μια ορισμένη δική σου θέση, στην οποία ουδείς άλλος έχει δικαίωμα να κάθεται, έρχονται επικεφαλής ανάμεσα στις εν λόγω ενδείξεις σύμφωνα μ' αυτή τη μελέτη, η οποία παραγγέλθηκε από το τηλεοπτικό κανάλι Gold και βασίζεται στις μαρτυρίες 2.000 ανδρών και γυναικών που ζουν σε ζευγάρια.
Το να κοιτάζεις διαρκώς το θερμοστάτη στο σπίτι ή το να χορεύεις "σαν οικογενειάρχης", δηλαδή άσχημα, κυρίως κάνοντας πως παίζεις ηλεκτρική κιθάρα στον αέρα, είναι επίσης ανάμεσα στις ενδείξεις που θεωρούνται αναμφισβήτητες. Όπως και το να διηγείσαι αποτυχημένα αστεία με τα οποία δεν γελάει κανένας, να μην καταλαβαίνεις τίποτε απ' αυτά που λένε οι νέοι και να βρίσκεις πως όλες οι σύγχρονες μουσικές "ακούγονται το ίδιο".
Με την άνοδο της ηλικίας, η κηπουρική καταλαμβάνει μια ολοένα και σημαντικότερη θέση και, αν η προοπτική να περάσεις το σαββατοκύριακο στο δωμάτιο που έχεις φτιάξει στο βάθος του κήπου ή κόβοντας το γκαζόν σε κάνει ευτυχισμένο, τότε ναι, έχεις γίνει όπως ο πατέρας σου.
"Το μέλλον αναγγέλλεται λαμπρό για τους άνδρες: κοιμούνται περισσότερο, έχουν τη δική τους πολυθρόνα, αφήνονται ελεύθεροι στη χορευτική πίστα και θεωρούν τον εαυτό τους ακαταμάχητα αστείο. Φαίνεται πως, στα 38 τους, οι άνδρες παύουν να αυτοπεριορίζονται", σχολίασε ο Στιβ Νορθ, ο γενικός διευθυντής του καναλιού Gold.

Κυριακή, 6 Ιουλίου 2014

Ενα φάρμακο ενάντια στις πιο επώδυνες αναμνήσεις μας

Πολλά τα ηθικά ζητήματα που εμπλέκονται στο θέμα της επίδρασης στη μνήμη. Ας δούμε μια σχετική έρευνα που κατάφερε να απαλύνει φοβικές συμπεριφορές από εργαστηριακά ποντίκια:

 Eνα φαρμακευτικό σκεύασμα το οποίο χρησιμοποιείται ως θεραπεία της σκλήρυνσης κατά πλάκας είναι δυνατόν να μας απελευθερώσει από τις πιο επώδυνες αναμνήσεις μας σβήνοντάς τις από τον εγκέφαλό μας.
Σύμφωνα με τους ερευνητές του Πανεπιστημίου Βιρτζίνια Κόμονγουελθ, το σκεύασμα, το οποίο ονομάζεται Fingolimod, μπορεί να μας απελευθερώσει ακόμα και από τις αναμνήσεις του φυσικού πόνου.

Δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Τhe Independent αναφέρει ότι η συγκεκριμένη μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature Neuroscience. Σε πείραμα οι Αμερικανοί ερευνητές χορήγησαν σε ποντικούς τους οποίους χρησιμοποιήσαν ως πειραματόζωα το σκεύασμα και στη συνέχεια τους υπέβαλαν σε ήπια ηλεκτροσόκ. Τα ποντίκια έχουν την τάση να παραμένουν ακίνητα όταν νιώθουν έντονο άγχος και φοβούνται να εισέλθουν στον θάλαμο όπου έχουν υποβληθεί στο ηλεκτροσόκ. Αυτή, όμως, η χαρακτηριστική συμπεριφορά τους αμβλύνθηκε αμέσως μόλις τους χορηγήθηκε Fingolimod, το οποίο θεραπεύει κάποιες υποτροπιάζουσες μορφές σκλήρυνσης κατά πλάκας καταστέλλοντας το ανοσοποιητικό σύστημα.

Τώρα οι ερευνητές ευελπιστούν ότι θα καταφέρουν να χρησιμοποιήσουν το ίδιο σκεύασμα και στον άνθρωπο προκειμένου να αφαιρέσουν από τη μνήμη του τις επώδυνες αναμνήσεις αλλά και τα αρνητικά συναισθήματα που συνοδεύουν τα τραυματικά γεγονότα. Η διαδικασία που λέγεται «εξουδετέρωση φόβου» πιθανώς να βοηθήσει πάσχοντες από μετατραυματικό στρες, φοβίες, διαταραχές της διατροφής, ακόμα και σεξουαλικά προβλήματα.

Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται τα τελευταία χρόνια για την εξεύρεση ενός τέτοιου σκευάσματος, η επιστημονική κοινότητα δεν είχε καταφέρει πολλά. Οι προηγούμενες προσπάθειές τους στρέφονταν προς τα φαρμακευτικά σκευάσματα που σταματούσαν την παραγωγή ενός ενζύμου, του HDAC. Κάποια από τα πειράματα στέφθηκαν από επιτυχία ενώ αντιθέτως άλλα απλώς ενίσχυαν τις επώδυνες αναμνήσεις. Αλλα φάρμακα απλά δεν κατάφερναν να διαπεράσουν τον φραγμό αίματος εγκεφάλου και παρέμεναν ανενεργά.

Η ομάδα των Αμερικανών επιστημόνων που μελέτησε το Fingolimod ελπίζει τώρα ότι θα καταφέρει να δημιουργήσει μια νέα εκδοχή του σκευάσματος η οποία θα μπορεί να εξαφανίζει τις επώδυνες αναμνήσεις, χωρίς, ωστόσο, να επιφέρει μεταβολές στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Οπως αναφέρει η συντονίστρια της ερευνητικής προσπάθειας, δρ Σάρα Σπίγκελ, το συγκεκριμένο φαρμακευτικό σκεύασμα έχει επίδραση στο κεντρικό νευρικό σύστημα, που ακόμα και σήμερα δεν είναι κατανοητή.

Επί δεκαετίες οι επιστήμονες προσπαθούν να βρουν έναν τρόπο να θεραπεύσουν αυτούς που υποφέρουν εξαιτίας των οδυνηρών τους αναμνήσεων αλλά ουσιαστική εξέλιξη στον τομέα καταγράφηκε μόνο την τελευταία δεκαετία. To 2004 η κινηματογραφική ταινία «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού», όπου πρωταγωνιστεί η Κέιτ Γουίνσλετ και ο Τζιμ Κάρεϊ, περιγράφει την ιστορία ενός ζευγαριού που επιλέγει να σβήσει όλες τις αναμνήσεις του. Κατά πάσα πιθανότητα, παραδέχονται οι ερευνητές, δεν θα είναι δυνατή η εξάλειψη συγκεκριμένων αναμνήσεων χωρίς να επηρεαστούν ή ακόμα και να σβηστούν οι υπόλοιπες.

Πολλοί ερευνητές αντιτίθενται στη χρήση τέτοιων φαρμάκων καθώς, όπως λένε, οι αναμνήσεις είναι ο πυρήνας της ανθρώπινης ύπαρξης.

Κυριακή, 29 Ιουνίου 2014

Η νευροεπιστήμη έχει δρόμο

Πόσο απέχουμε από τη χαρτογράφηση του ανθρώπινου εγκεφάλου; Αρκετά, σύμφωνα με το ακόλουθο άρθρο:

Ο Σεμπάστιαν Σέουγκ είναι ο προφήτης των συνάψεων, ο χαρτογράφος του εγκεφάλου. Σε ένα δημοφιλές βιβλίο του, σε διαλέξεις και δημόσιες ομιλίες, ο δρ Σέουγκ υποστηρίζει ότι στις συνάψεις αυτές κρύβεται η ταυτότητα του κάθε ανθρώπου. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος περιλαμβάνει 85 δισ. εγκεφαλικά κύτταρα και σε καθένα αντιστοιχούν ώς και 10.000 συνδέσεις. Αν προσπαθούσε κανείς να αναπαραστήσει ολόκληρο τον χάρτη των συνάψεων σε αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας, θα χρειαζόταν αποθηκευτικό χώρο ενός zettabyte – ο όρος αυτός καθιερώθηκε πρόσφατα, καθώς ο όγκος των δεδομένων που συγκεντρώνεται στον κόσμο απαιτεί νέους όρους. Ενα zettabyte ισούται με περίπου ένα τρισ. gigabytes ή, σύμφωνα με έναν υπολογισμό, με 75 δισ. i-Pads των 16 gb.
Ο δρ Σέουγκ, που πρόσφατα μετακόμισε από το ΜΙΤ στο Princeton, προβλέπει ότι τέτοιου είδους χάρτες θα φτιαχτούν σε είκοσι-τριάντα χρόνια, αν η τεχνολογία των υπολογιστών συνεχίσει να εξελίσσεται με τους σημερινούς ρυθμούς. Εκτός από οραματιστής, όμως, ο δρ Σέουγκ είναι και ρεαλιστής, μιλώντας με αφοπλιστική ειλικρίνεια για τους περιορισμούς των νευροεπιστημών. «Δεν είμαστε σε θέση να απαντήσουμε σε απλές ερωτήσεις», λέει. «Ο κόσμος θέλει να ξέρει τι είναι η συνείδηση. Και πιστεύουν ότι η νευροεπιστήμη θα μπορούσε κάποτε να το κατανοήσει. Θέλουν να καταλάβουμε τη σχιζοφρένεια ενώ εμείς δεν έχουμε καταλάβει ακόμη γιατί ένας νευρώνας απαντά σε ένα ερέθισμα και όχι σε άλλο».

Ο ενθουσιασμός για τις νευροεπιστήμες είναι γενικευμένος. Νέα ινστιτούτα ξεπηδούν, ενώ δημοφιλή βιβλία για τον εγκέφαλο κυκλοφορούν τόσο συχνά, που μοιάζει σχεδόν σαν να γράφει ο κάθε νευροεπιστήμονας και από ένα. Πέρυσι ο Αμερικανός πρόεδρος Ομπάμα δημιούργησε την Πρωτοβουλία για τον Εγκέφαλο, με χρηματοδότηση 100 εκατ. δολαρίων για τον πρώτο χρόνο. Η Ε.Ε. έχει υποσχεθεί 1 δισ. δολάρια για τον στόχο της αναπαράστασης της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου σε υπολογιστή.

Την ίδια στιγμή, οι εργασίες που δημοσιεύονται στις κορυφαίες επιστημονικές επιθεωρήσεις είναι τεχνικές και πολύ συγκεκριμένες. Η τελευταία εργασία του δρος Σέουγκ αφορά τη λειτουργία ενός κυττάρου στον βυθό του ματιού του ποντικού. Στην εργασία αυτή, η ομάδα του ΜΙΤ χρησιμοποίησε τη βοήθεια εθελοντών που έπαιξαν ένα είδος ιντερνετικού παιχνιδιού, το Eyewire. Ο άνθρωπος εξακολουθεί να είναι καλύτερος από τις μηχανές σε κάποια πράγματα, όπως η αναγνώριση μοτίβων, έτσι οι εθελοντές εξέτασαν μοντέλα συνάψεων μέσω Ιντερνετ και προσπαθούσαν να εντοπίσουν τις λεπτομέρειες των νευρώνων.

«Ενα από τα περίεργα της νευροεπιστήμης είναι ότι φαίνεται σαν να έχουμε πάρα πολλά δεδομένα, αλλά στην πραγματικότητα δεν είμαστε σε θέση να ελέγξουμε αν ευσταθούν οι θεωρίες», λέει. «Περνάει μισός αιώνας ή και ολόκληρος, προκειμένου να ελέγξουμε μια θεωρία και να μπορούμε να μιλήσουμε για πραγματική επιστήμη», επισημαίνει ο δρ Σέουγκ, που σπούδασε πρώτα Φυσική, μετά ασχολήθηκε με τη θεωρητική νευροεπιστήμη και εντέλει τα παράτησε όλα για να χωθεί στα εργαστήρια, προκειμένου να ελέγξει αν οι τολμηρές ιδέες ευσταθούν. Πάντως, κάποιοι συνάδελφοί του, όπως η Ιβ Μάρντερ από το Πανεπιστήμιο Brandeis, δεν συμφωνούν με τις ιδέες αυτές. Η Μάρντερ, που έχει κάνει πρωτοποριακές έρευνες για τους νευρώνες των καβουριών, λέει ότι η γνώση των νευρικών συνδέσεων δεν είναι ποτέ αρκετή από μόνη της, ενώ το επίπεδο λεπτομέρειας που παρέχουν τα ηλεκτρονικά μικροσκόπια δεν είναι πάντα χρήσιμο.

Κυριακή, 15 Ιουνίου 2014

Τι μας διδάσκει η χορήγηση αναισθητικού για τη συνείδηση

Τι συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο, όταν είναι κάποιος ναρκωμένος; Πολύ ενδιαφέρον το παρακάτω άρθρο

Πριν από περίπου μία δεκαετία, μία 43χρονη γυναίκα υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση για υστερεκτομή. Η εγχείρηση ξεκίνησε και όλα έδειχναν να κυλούν ομαλά, μέχρι τη φοβερή εκείνη στιγμή που η αναισθησία σταμάτησε να δρα. Η γυναίκα ούτε μπορούσε να ανοίξει τα μάτια της ούτε να κουνήσει τα δάχτυλά της. Προσπάθησε να αναπνεύσει, αλλά ακόμα και αυτό το βασικό αντανακλαστικό δεν φαινόταν να λειτουργεί· στον λαιμό της είχε τοποθετηθεί ένας σωλήνας. Ηταν ξύπνια πάνω στο χειρουργικό τραπέζι, αλλά παγωμένη, χωρίς να μπορεί να πει σε κανέναν τι της συμβαίνει.
Πολλά τέτοια τρομακτικά περιστατικά έχουν αναφερθεί σε έρευνες σχετικές με την αναισθησία, καθώς η χορήγηση αναισθητικού είναι ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί. Μεγάλη ποσότητα μπορεί να σκοτώσει, ενώ μικρή μπορεί να οδηγήσει σε περιστατικά όπως το παραπάνω. Για κάθε 1.000 ασθενείς που υποβάλλονται σε γενική αναισθησία, ένας με δύο δεν είναι τόσο αναίσθητοι όσο φαίνονται. Οι άνθρωποι αυτοί θυμούνται τους γιατρούς να μιλούν και νιώθουν το χειρουργικό μαχαίρι, ενώ το σώμα τους είναι ακίνητο και απαθές. Για το άτυχο αυτό 0,13% των ασθενών δεν υπάρχει αποτελεσματική λύση, αφού η συνείδηση δεν είναι κάτι που μπορεί να μετρηθεί.

Σύμφωνα με τον Τζορτζ Μασάουερ, καθηγητή Αναισθησιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, υπάρχουν δύο αλληλένδετα μυστήρια γύρω από την αναισθησία. «Πρώτον, δεν μπορούμε να καταλάβουμε πλήρως πώς δρουν τα αναισθητικά, τουλάχιστον σε νευρολογική βάση, και δεύτερον, στην πραγματικότητα δεν μπορούμε ακόμα να καταλάβουμε ούτε τι είναι η συνείδηση ούτε πώς τη δημιουργεί ο εγκέφαλος», λέει ο δρ Μασάουερ. Εφ’ όσον λοιπόν λείπει ένας ακριβής τρόπος μέτρησης της συνείδησης, οι αναισθησιολόγοι καταγράφουν κάποιες ενδείξεις της, όπως για παράδειγμα την παρουσία συγκεκριμένων εγκεφαλικών κυμάτων, κάποιες φυσικές αντιδράσεις ή την ευαισθησία στον πόνο. Αν οποιαδήποτε από αυτές κάνει την εμφάνισή της, τότε οι γιατροί ρυθμίζουν ανάλογα τη δοσολογία.

Ερεθίσματα
Ο Μάικλ Αλκάιρ, καθηγητής Αναισθησιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Ιρβιν, ήταν από τους πρώτους επιστήμονες που, από τη δεκαετία του ’90, άρχισαν να μελετούν πώς η νευρική λειτουργία σχετίζεται με τη συνείδηση. «Αν ο ασθενής έχει τις αισθήσεις του, συγκεκριμένα ερεθίσματα μπορούν να ταξιδέψουν σε όλο τον εγκέφαλο», λέει ο δρ Αλκάιρ αναφερόμενος στα πρόσφατα αποτελέσματα μιας ερευνητικής ομάδας από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο της Βραζιλίας και του Ουισκόνσιν στο Μάντισον των ΗΠΑ. «Στην αντίθετη περίπτωση που ο ασθενής δεν έχει τις αισθήσεις του, το ίδιο ερέθισμα εμφανίζεται τοπικά στον εγκέφαλο και σύντομα σβήνει», προσθέτει ο Αλκάιρ.

Αυτή η ανακάλυψη συναρπάζει τον Αλκάιρ, επειδή ενισχύει την υπάρχουσα θεωρία για τη λειτουργία της συνείδησης. Ο Μασάουερ έχει επανειλημμένως αποδείξει, σε αντίθεση με την κοινή λογική, ότι τα αισθητήρια δίκτυα του εγκεφάλου ανθρώπων που δεν έχουν τις αισθήσεις τους παραμένουν τοπικά λειτουργικά, παρότι η ενδοεγκεφαλική επικοινωνία έχει καταρρεύσει. Με άλλα λόγια, τα φώτα στο σπίτι είναι ανοιχτά, αλλά το Ιντερνετ και οι γραμμές τηλεφώνου έχουν κοπεί.

Η παραπάνω αμερικανο-βραζιλιάνικη έρευνα θα μπορούσε να καταδεικνύει ότι όταν απουσιάζει η συνείδηση, τα διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου δεν συνδέονται μεταξύ τους και έτσι το σήμα πεθαίνει. Από αυτό προκύπτει, επίσης, ότι τα αναισθητικά λειτουργούν καλύτερα, όταν κόβουν αυτήν την επικοινωνία. Πώς γίνεται, όμως, όλη αυτή η ανθρώπινη εμπειρία να προκύπτει από ένα τόσο μικρό ηλεκτρικό σήμα;

Οι νευροεπιστήμονες γνωρίζουν ότι η συνείδηση δεν κατοικεί σε ένα μόνο μέρος του εγκεφάλου και η μελέτη της παρουσιάζει πολλές δυσκολίες για τους ερευνητές. Τον τελευταίο αιώνα, λοιπόν, είχαν ασχοληθεί με αυτήν περισσότερο οι φιλόσοφοι, οι οποίοι επίσης δεν φαίνεται να συμφωνούν σε πολλά. Για παράδειγμα, ο φιλόσοφος Τζον Σιρλ περιγράφει τις αισθήσεις σαν μία καθαρά υποκειμενική εμπειρία: αυτό που έχεις όταν ξυπνάς το πρωί και χάνεται όταν κοιμάσαι το βράδυ (ή όταν πεθαίνεις, εξαρτάται από το πόσο άσχημη ήταν η μέρα σου). Ο φιλόσοφος Ντάνιελ Ντένετ έγραψε το βιβλίο «Η ερμηνεία της συνείδησης», στο οποίο, σε αντίθεση με τον Σιρλ, υποβαθμίζει τελείως την υποκειμενική διάσταση της συνείδησης.

Και παρότι οι επιστήμονες δεν έδιναν ιδιαίτερη σημασία σε αυτές τις φιλοσοφικές συζητήσεις για το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, όταν η αναισθησία άρχισε να διερευνάται πιο συστηματικά, αποτέλεσε απόδειξη του ότι οι επιστήμονες είναι απαραίτητο να μελετήσουν σε μεγαλύτερο βάθος τη λειτουργία της συνείδησης. «Δεν φτάνει να μην αντιδρά ο ασθενής στον πόνο για να υποθέσεις ότι δεν έχει τις αισθήσεις του», λέει ο αναισθησιολόγος Στιούαρτ Χάμεροφ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνας των ΗΠΑ, που το 1994 διοργάνωσε το πρώτο διεπιστημονικό συνέδριο, στο οποίο έφερε κοντά επιστήμονες και φιλοσόφους και έθεσε τις βάσεις για την έκτοτε διερεύνηση των δεσμών μεταξύ αναισθησίας και συνείδησης. Και αυτό διότι ενώ ο εγκέφαλος είναι απαραίτητος για να υπάρξει συνείδηση, πιθανώς να μη «χρειάζεται» εγκέφαλος για να αισθανθεί κανείς πόνο.

Ολο και περισσότερες έρευνες σχετικά με το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο υπό την επήρεια αναισθητικών προτείνουν ότι η σύνθεση και η ενσωμάτωση πληροφοριών σε διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου είναι ο καλύτερος τρόπος να μετρήσεις τη συνείδηση. Σε μία έρευνα που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούνιο στο επιστημονικό περιοδικό Anesthesiology, ο δρ Μασάουερ προτείνει ότι τα μηχανήματα μέτρησης των αναισθησιολόγων θα ήταν πιο αποτελεσματικά αν αντί να καταγράφουν την παρουσία ηλεκτρικών σημάτων που παράγονται στον εγκέφαλο, καταγράφουν πώς αυτά τα ηλεκτρικά σήματα κινούνται μέσα στον εγκέφαλο. Μία τέτοια συσκευή ίσως να μπορούσε να εξαλείψει το 0,13% των περιπτώσεων των άτυχων ασθενών που είναι «ξύπνιοι» στο χειρουργικό τραπέζι.

Κυριακή, 8 Ιουνίου 2014

Οι άνθρωποι που βλέπουν τον Ιησού στο ψωμί του τοστ

Ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα θίγεται σε έρευνα που παρουσιάζεται σε αυτό το άρθρο:

Δεν πρέπει κανείς να κοροϊδεύει τους ανθρώπους που «βλέπουν» το πρόσωπο του Ιησού πάνω στη φέτα του τοστ, καθώς πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορεί να εξηγηθεί φυσικά και ψυχολογικά, σύμφωνα με μια νέα καναδο- κινεζική νευροεπιστημονική έρευνα. Η μελέτη ουσιαστικά είναι η πρώτη του είδους της, που μελέτησε σε βάθος το φαινόμενο.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τορόντο, δύο κινεζικών πανεπιστημίων και του Ινστιτούτου Αυτοματισμού της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, με επικεφαλής τον καθηγητή Κανγκ Λι, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Cortex» (Φλοιός), πραγματοποίησαν μια σειρά από πειράματα σε 20 άνδρες εθελοντές ηλικίας 18 έως 25 ετών. Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου και νοητικές- συμπεριφορικές δοκιμασίες (τεστ).
Οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι είναι συνηθισμένο τελικά οι άνθρωποι να βλέπουν γύρω τους εικόνες (συνήθως διάσημων) προσώπων, λέξεων κ.α., ανάλογα με το τι περιμένουν να δουν, πράγμα που ενεργοποιεί συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου τους, οι οποίες εμπλέκονται στην επεξεργασία των εικόνων.
Ο συνδυασμός ψυχικών παραγόντων (η υποσυνείδητη προσδοκία να δεις κάτι) και φυσικών- νευροβιολογικών (ο τρόπος που δουλεύει ο εγκέφαλος) «συνωμοτούν» έτσι ώστε ένας άνθρωπος να νομίζει ότι βλέπει διάφορες εικόνες στα πιο απίθανα μέρη (όπως ο λεγόμενος «Ιησούς του τοστ»).
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι είναι κοινό στους ανθρώπους να βλέπουν ανύπαρκτα πράγματα, επειδή οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι είναι "καλιωδιωμένοι" με μοναδικό τρόπο για να αναγνωρίζουν πρόσωπα, με αποτέλεσμα όταν υπάρχει ακόμη και η παραμικρή υπόνοια εμφάνισης των χαρακτηριστικών κάποιου προσώπου, ο εγκέφαλος να σπεύδει αυτομάτως να ερμηνεύσει ως πρόσωπο αυτό που βλέπει», δήλωσε ο Κανγκ Λι.
Επιστημονικά, το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «παρειδωλία προσώπου» και έχει ως συνέπεια μερικοί άνθρωποι (στην πραγματικότητα πολλοί άνθρωποι) να βλέπουν από τον Ιησού και την Παναγία έως τον Έλβις Πρίσλει σε σάντουιτς, στα κατακάθια του καφέ, στα δέντρα και στα σύννεφα.
«Οι περισσότεροι νομίζουν ότι πρέπει κανείς να έχει κάποιο ψυχικό ή νοητικό πρόβλημα για να βλέπει τέτοιες εικόνες, με συνέπεια όταν κάποιος μιλάει γι' αυτές, να γελοιοποιείται», ανέφερε ο Κανγκ Λι και τόνισε ότι πρέπει κανείς να δει το φαινόμενο στις σωστές επιστημονικές διαστάσεις του, δικαιολογώντας τον εγκέφαλο για τις παρερμηνείες του.
Αν και το φαινόμενο είναι γνωστό εδώ και αιώνες, μέχρι πρόσφατα οι επιστήμονες δεν είχαν κατανοήσει τους ψυχολογικούς και νευρωνικούς μηχανισμούς που το εξηγούν. Η νέα μελέτη τελικά επιβεβαίωσε ότι η παρειδωλία δεν οφείλεται σε κάποια εγκεφαλική ανωμαλία ή σε ένα απλό παιγνίδι της φαντασίας. Αντίθετα, προκαλείται από τη δράση του προμετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου, που ερμηνεύει τις προσδοκίες του ατόμου. Στη συνέχεια, στέλνει τα ανάλογα σήματα στον οπτικό φλοιό, με τελικό αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να αναδημιουργεί οπτικά στον εξωτερικό κόσμο αυτό που κατά βάθος θέλει να δει κάποιος (ή που ο εγκέφαλος νομίζει ότι θέλει να δει κάποιος!).
Έτσι, σύμφωνα με τους ερευνητές, αντί να ισχύει η φράση «βλέποντας πιστεύω», ισχύει μάλλον το «πιστεύοντας βλέπω».