Σάββατο, 10 Σεπτεμβρίου 2016

Πρώτη φορά στον παιδικό σταθμό- συμβουλές για οικογένειες

Ένα κομβικό σημείο στη ζωή κάθε οικογένειας είναι η πρώτη φορά που ένα παιδάκι πάει στο σχολείο. Πρόκειται για μια στιγμή που αλλάζει τα δεδομένα για όλα τα μέλη της οικογένειας, που καλούνται να προσαρμοστούν σε μια καινούρια κατάσταση. Ποιες είναι οι αλλαγές λοιπόν που σηματοδοτούνται;
Από τη μεριά των γονέων:
  • καλούνται να δείξουν εμπιστοσύνη σε άτομα που δεν γνωρίζουν καλά (τους εκπαιδευτικούς)
  • αποχωρίζονται την αποκλειστική ευθύνη για την απασχόληση και τη φροντίδα του παιδιού τους
  • ενδεχομένως αποκτούν προσωπικό χρόνο
  • αποχωρίζονται τον έλεγχο για το κάθε λεπτό της ζωής του παιδιού τους- κάτι που μπορεί να αφήσει πίσω του ένα προσωρινό συναισθηματικό κενό ή θλίψη
  • καλούνται να βοηθήσουν το παιδί τους στην προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα με τον λιγότερο τραυματικό τρόπο, ώστε να ξεπεράσει την πρώτη περίοδο προσαρμογής στη νέα καθημερινότητα
  • καλούνται να αντιμετωπίσουν πιθανή κριτική ("γιατί το έστειλες στον παιδικό, μπορούσε να μείνει λίγο ακόμα σπίτι") και προειδοποιήσεις ("θα σου αρρωσταίνει συνέχεια")
Από τη μεριά τους τα παιδιά:
  • καλούνται για πρώτη φορά να εμπιστευτούν για τη φροντίδα τους άτομα εκτός του στενού τους περιβάλλοντος (τους εκπαιδευτικούς)
  • απασχολούνται με νέους τρόπους, σε ένα καινούριο περιβάλλον, παρέα με άλλα παιδιά, αντί να έχουν την αποκλειστική προσοχή ενός ενήλικα
  • χρειάζεται να κατανοήσουν νέους κανόνες συμπεριφοράς (συμμετοχή σε δραστηριότητες, μοίρασμα, πρακτικές λεπτομέρειες όπως ο τρόπος διατροφής κτλ.)
  • πρέπει να αντιμετωπίσουν το άγχος αποχωρισμού, γιατί βιώνουν την εγκατάλειψη και την επανασύνδεση με τους γονείς τους, μέχρι να κατανοήσουν ότι αυτή η ρουτίνα δεν έχει πιθανότητες οριστικής εγκατάλειψης.
Έτσι, όλη η οικογένεια διέρχεται από μια περίοδο πολλαπλών μεταβολών. Όπως σε όλες τις αλλαγές, έτσι και οι ευχάριστες αλλαγές απαιτούν ένα χρονικό διάστημα ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ. Η προσαρμογή αυτή εμπεριέχει πολύπλοκα συναισθήματα και δύσκολες καταστάσεις (λύπη, άγχος, προβληματισμοί, αμφιβολίες, διαφωνίες, συγκρούσεις, ενοχές κτλ.). Έτσι, χρήσιμη είναι η σωστή προετοιμασία όλων, καθώς και η τήρηση ψυχραιμίας, η κατανόηση και η υπομονή κατά τη διάρκεια της εκκίνησης αυτής της νέας οικογενειακής φάσης. 

Κάποιες χρήσιμες συμβουλές για τους γονείς:
  • Όταν το αποφασίσετε, φροντίστε να είστε ενωμένοι στην απόφαση αυτή, ώστε να μην υπάρξουν κατόπιν διαφωνίες τύπου "εγώ στα έλεγα ότι δεν είμαι υπέρ". Υποστηρίξτε από πριν την επιλογή σας με επιχειρήματα, ενισχύστε την άποψή σας, σιγουρευτείτε ότι θέλετε να στείλετε το παιδί σας στον παιδικό σταθμό. Μπορεί τα επιχειρήματα να είναι αδιάσειστα (π.χ. απουσία άλλων φροντιστών, όταν οι γονείς εργάζονται) και σημαντικά (π.χ. κοινωνικοποίηση του παιδιού, προσαρμογή σε πρόγραμμα, παιδαγωγικά παιχνίδια και δραστηριότητες που ο γονιός δε δύναται να εφαρμόσει στο σπίτι). Η προσχολική αγωγή, όταν εφαρμόζεται σωστά, έχει πολύτιμες επιπτώσεις στο μεγάλωμα του παιδιού, ιδίως όταν η εναλλακτική είναι η έκθεση σε οθόνες ή η μη συμμετοχική, απλή φύλαξη.
  • Επιλέξτε τον παιδικό σταθμό σύμφωνα με τα δικά σας κριτήρια (παιχνίδι; μάθηση; εγγύτητα; σωστή διατροφή; πειθαρχία; κλίμα αγάπης; φήμη; επαφή με τη φύση; παιδαγωγική μέθοδος; εγκαταστάσεις;) και κάντε την έρευνά σας συστηματικά, χωρίς άγχος. 
  • Προετοιμάστε το παιδί σας δύο- τρεις μήνες πριν, χωρίς όμως υπέρμετρο ενθουσιασμό και υπερβολική αναφορά. Αναφέρετε γνωστά σας παιδάκια που ήδη πηγαίνουν στο σχολείο, παρατηρήστε μαζί με το παιδάκι τις σχολικές τσάντες, τα κτίρια των σχολείων, εξηγήστε το επάγγελμα του δασκάλου και της δασκάλας στα πλαίσια και άλλων επαγγελμάτων. Αναφέρετε πού και πού ότι μετά το καλοκαίρι τα πιο πολλά παιδάκια πάνε στον παιδικό σταθμό. 
  • Φροντίστε να κάνετε τουλάχιστον μια- δύο επισκέψεις μαζί με το παιδί στον παιδικό σταθμό που θα έχετε επιλέξει, έστω απ' έξω, για μια πρώτη εξοικείωση με τον χώρο. Αν θέλετε να επισκεφτείτε πολλούς παιδικούς σταθμούς, πριν καταλήξετε, μην παίρνετε σε όλους το παιδί μαζί σας, γιατί μπορεί να μπερδευτεί. 
  • Διαλέξτε μαζί τα σχολικά είδη, δώστε του κάποιες ευκαιρίες για να επιλέξει (π.χ σχολική τσάντα, παγούρι, παντοφλάκια). Ετοιμάστε μαζί την τσάντα του την παραμονή της πρώτης μέρας.
  • Διαβάστε μερικές εβδομάδες πιο πριν βιβλία που να αφορούν τη σχολική ζωή. Ενημερωθείτε για το πρόγραμμα που θα ακολουθείται στον παιδικό σταθμό και κάντε πού και πού αναφορές (π.χ. "ξέρεις πού αλλού λένε τραγούδια; στο σχολείο!"
  • Συζητήστε με άλλους έμπειρους γονείς για τα συναισθήματα και τις εμπειρίες που έχουν βιώσει, χωρίς όμως να ταυτιστείτε πλήρως, περιμένοντας ότι θα συμβούν τα ίδια και σε εσάς. Κάθε παιδί, κάθε γονιός, κάθε οικογένεια, κάθε εμπειρία, είναι διαφορετικά. 
  • Κρατάτε επαφή με γονείς που βρίσκονται στην ίδια ακριβώς φάση με εσάς, για να νιώσετε ότι δεν είστε μόνοι και για να ανταλλάξετε χρήσιμες συμβουλές και ιδέες.
  • Οι πρώτες μέρες στον παιδικό σταθμό, ιδίως αν εφαρμόζεται κάποιο σύστημα προσαρμογής, είναι συνήθως ευχάριστες για τα παιδάκια. Μετά από λίγες μέρες συνηθίζεται μια έντονη αντίδραση, όταν συνειδητοποιούν ότι δεν πρόκειται για περιστασιακό παιδότοπο, αλλά για μια μόνιμη κατάσταση. Επίσης εκδηλώνεται μια μορφή άγχους αποχωρισμού, όπου το παιδάκι καλείται να κατανοήσει ότι η μαμά/ο μπαμπάς δεν "χάθηκαν", αλλά κάθε μέρα θα έρχονται να το πάρουν και ότι εξακολουθούν να το αγαπούν. 
  • Ο αποχωρισμός με κλάμα και έντονη διαμαρτυρία είναι κάτι το πολύ συνηθισμένο, σχεδόν αναμενόμενο. Είναι μια δύσκολη στιγμή για τον γονιό, που πρέπει να το θεωρήσει ως ένα απαραίτητο και προσωρινό αναπτυξιακό στάδιο, κατά το οποίο το παιδάκι του πρέπει να μάθει να εμπιστεύεται άλλους, να ακολουθεί νέους κανόνες, να μαθαίνει ότι η εξαφάνιση του γονέα από το οπτικό του πεδίο είναι μόνο προσωρινή (αυτό που στην ψυχολογία ονομάζεται "μονιμότητα του αντικειμένου" και αρχίζει να κατακτάται από το τέλος του πρώτου έτους).
  • Όταν το παιδί κλαίει στον αποχωρισμό, δε βοηθάει να μείνει ο γονιός για πολλή ώρα εκεί. Ούτε και να υποκύψει και να το πάρει πίσω στο σπίτι. Χρειάζεται χρόνος, συνήθως κάποιες μέρες, για να σιγουρευτεί το παιδί ότι πάντα θα επιστρέφει σπίτι. 
  • Η προσαρμογή εξαρτάται και από την προσωπικότητα του παιδιού και από το είδος της προσκόλλησης που είχε με τους γονείς. Άλλα παιδιά βοηθιούνται από τον ενθουσιασμό ("γιούπι, φτάσαμε στο σχολείο!!") ενώ άλλα χρειάζονται ησυχία και ηρεμία, για να επεξεργαστούν μόνα τους την πληροφορία, χωρίς εκρήξεις χαράς ως βοηθήματα. Μερικές φορές χρειάζεται ο γονιός να πειραματιστεί για το τι τελικά βοηθάει το παιδάκι του.
  • Κρατάτε μια καλή θετική σχέση με τους εκπαιδευτικούς του παιδικού σταθμού. Αναγνωρίστε το έργο τους, χτίστε μια σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας, χωρίς περιττή επικριτικότητα και υπερβολική επιφύλαξη. 
  • Συζητήστε την απόφασή σας με όσους διαφωνούν, ακούστε διαφορετικές απόψεις, αλλά προσπαθήστε να έχετε αυτοπεποίθηση στην δική σας άποψη. Συχνά μια γιαγιά και ένας παππούς μπορεί να νιώσει απόρριψη από την επιλογή σας να στραφείτε σε παιδικό σταθμό- εξηγείστε ότι ο παιδικός σταθμός δεν ακυρώνει την αξία των παππούδων, αλλά προσφέρει κατάλληλες δραστηριότητες από ειδικούς επιστήμονες, καθώς και την πολύτιμη παρουσία άλλων παιδιών. 
  • Τις πρώτες μέρες της προσαρμογής μπορεί να είναι χρήσιμο να είστε λίγο πιο συγχωρητικοί και ήπιοι με το παιδάκι. Φτιάξτε του το αγαπημένο του φαγητό, περιμένετε κάποιες μικροαλλαγές στη συμπεριφορά του (π.χ. πείσματα, χαϊδολογήματα) αλλά μην ανατρέψετε βασικές αρχές της διαπαιδαγώγησής του. Δώστε του άπλετη αγάπη και τρυφερότητα, δε θα κακομάθει!
  • Αποδεχτείτε ότι ο πρώτος χρόνος στο σχολείο, όποτε κι αν ξεκινήσει αυτό, θα έχει στο πρόγραμμα αρκετές ιώσεις. Εφοδιαστείτε με υπομονή, πλένετε όλοι συχνά χέρια και δείτε το σαν μια ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος του παιδιού.
  • Αποδεχτείτε ότι ποτέ και πουθενά δε θα υπάρξει το τέλειο περιβάλλον ή κατάσταση και ότι μια αγαπημένη, ενωμένη και χαρούμενη οικογένεια, ξεπερνά κάθε εμπόδιο και συνηθίζει τις αλλαγές!
Καλή δύναμη, καλή προσαρμογή και καλή σχολική χρονιά με αισιοδοξία, αγάπη, αυτοπεποίθηση και χαμόγελο!
Καλλιόπη Εμμανουηλίδου, Ψυχολόγος, MEd, MEd, MSc, Cert.Couns., PhD
www.psycho-logos.net 

image: https://a.dilcdn.com/bl/wp-content/uploads/sites/8/2014/08/firstdayofschool.jpg

Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2015

Καταναγκαστική χαρά και γιορτές

Με αφορμή την παρολίγον τηλεοπτική εμφάνιση που αναβλήθηκε για έκτακτους λόγους στην εκπομπή Live U του Start, ιδού μερικές σκέψεις για το θέμα που είχαμε επιλέξει να κουβεντιάσουμε:
Η καταναγκαστική χαρά των εορτών είναι ένα συναίσθημα ευφορίας που νιώθουμε, όταν όμως αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αλλά είναι επιφανειακό, μη αυθεντικό και είναι αποτέλεσμα πίεσης και εξαναγκασμού. Όταν δηλαδή νιώθουμε χαρά με το ζόρι, επειδή πιστεύουμε ότι έτσι πρέπει να νιώθουμε.

Κατά την περίοδο των εορτών η καταναγκαστική χαρά είναι κάτι το πολύ συνηθισμένο. Μια φωνή μέσα μας μας λέει ότι "πρέπει" να χαρούμε, να μετράμε τις μέρες μέχρι τα Χριστούγεννα, να φοράμε το καλύτερο χαμόγελό μας, να αγοράζουμε αστραφτερά ρούχα και να νιώθουμε ευτυχία. Το περιβάλλον όμως είναι αυτό που ασκεί τη μεγαλύτερη πίεση. Οι δικοί μας άνθρωποι, με φράσεις όπως "γιορτές είναι", "οι μέρες το έχουν", "για χάρη των ημερών", "μέρες που είναι", "χρονιάρες μέρες" υπαγορεύουν τη χαρά και δεν αφήνουν κάποιον να νιώσει κάτι διαφορετικό- λες και η μη χαρά είναι ταμπού. Τα ΜΜΕ και οι διαφημίσεις ασκούν επίσης πολύ μεγάλη πίεση, ο κάθε τομέας με τα συμφέροντά του. Βλέπεις διαφημίσεις που δείχνουν τέλειες οικογένειες με όμορφους και αγαπημένους ανθρώπους να ψωνίζουν γελαστοί και να τρώνε χαρούμενοι.

Ωστόσο η πραγματικότητα συνήθως δεν είναι έτσι. Η ζωή έχει τα προβλήματά της, μεγάλα και μικρά, και τα προβλήματα αυτά δεν παύουν να υπάρχουν, επειδή είναι γιορτές. Τα προβλήματα στις σχέσεις, οι ασθένειες, η ανεργία, οι χωρισμοί, οι θάνατοι, οι ψυχικές διαταραχές, όχι απλώς εξακολουθούν και υφίστανται, αλλά και λόγω των εορτών (κάτι που συμβαίνει και σε στιγμές κρίσης) μεγεθύνονται και αποκτάνε νέες διαστάσεις και σημασία. Κάποιος που δεν έχει καλές σχέσεις για παράδειγμα με την οικογένειά του, στις γιορτές έρχεται αντιμέτωπος με τις σχέσεις αυτές, είτε γιατί περνάνε μαζί χρόνο που δεν είναι ευχάριστος, είτε γιατί αποφεύγει την οικογένειά του τη στιγμή που όλα γύρω του "φωνάζουν" ότι "οι γιορτές είναι για την οικογένεια". Ένας άνεργος υποφέρει όλο τον χρόνο, αλλά οι γιορτές δεν του δίνουν καμιά αργία, ίσα ίσα του υπενθυμίζουν την ανέχειά του. Κάποιος που πενθεί, στις γιορτές του λείπουν ακόμα περισσότερο τα αγαπημένα του πρόσωπα. Και ούτω καθεξής.

Τι κάνουν λοιπόν οι άνθρωποι που καταναγκάζονται να νιώσουν χαρούμενοι; Συχνά υιοθετούν συμπεριφορές για να μουδιάσουν τα συναισθήματά τους και να γεμίσουν τα συναισθηματικά κενά. Οι συμπεριφορές αυτές χαρίζουν πρόσκαιρη ευχαρίστηση και εφήμερη ικανοποίηση, μια προσωρινή συναισθηματική τόνωση, όμως αυτό δε διαρκεί πολύ και οδηγεί σε φαύλους κύκλους. Αυτό που συνηθίζεται κυρίως είναι η υπερκατανάλωση υλικών αγαθών: ψώνια, αλκοόλ, υπερφαγική συμπεριφορά. Τρόποι δηλαδή να απελευθερωθεί περισσότερη ντοπαμίνη και άλλες ουσίες που χαρίζουν πρόσκαιρη ικανοποίηση και χαρά. Αυτό όμως δεν έχει διάρκεια και επιβαρύνει λόγω των τύψεων που συνοδεύουν αυτές τις δραστηριότητες.

Τι λοιπόν ενδείκνυται να κάνουμε κατά τη διάρκεια των εορτών, αν δεν μας έπιασε τελικά το "πνεύμα" των εορτών και γλιστρήσαμε από την απαστράπτουσα απόχη του; Φυσικά το να κλειστούμε στο δωμάτιό μας με κατεβασμένα μούτρα, κυνισμό και ειρωνία προς τις γιορτές δεν είναι λύση- ίσα ίσα αυξάνει την απομόνωση και άρα τη μοναξιά. Είμαστε κοινωνικά όντα και υπάρχουν κάποιες κοινωνικές συμβάσεις που πρέπει να σεβόμαστε. Η προσπάθεια για συμμετοχή στους εορτασμούς, χωρίς όμως να πιέζουμε τον εαυτό μας να ενθουσιαστούμε και να γεμίζουμε μη ρεαλιστικές προσδοκίες προς τη ζωή είναι μια εφικτή δυνατότητα. Απλά, ρεαλιστικά, με σεβασμό προς τους άλλους αλλά και προς τη δική μας διάθεση και κατάσταση. Τι άλλο να κάνουμε; Οι έρευνες μας λένε ότι ούτε η κατανάλωση γλυκών, ούτε το αλκοόλ, ούτε το shopping therapy έχει αποτέλεσμα. Αν θέλουμε να νιώσουμε πραγματική ευτυχία και ικανοποίηση από τη ζωή μας, καλύτερα να προβούμε σε δραστηριότητες που έχουν ως επίκεντρο τον αλτρουισμό και την αλληλεγγύη. Να δώσουμε, να χαρίσουμε, να βοηθήσουμε, να υποστηρίξουμε.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ!!!

Σάββατο, 19 Δεκεμβρίου 2015

Γιορτές για λιγότερο ένθρησκες οικογένειες

Πολλοί γονείς που δεν είναι ιδιαίτερα θρήσκοι ή που είναι άθεοι προβληματίζονται σε εποχές στις οποίες κυριαρχούν θρησκευτικές γιορτές, για το πώς να χειριστούν το θέμα με τα παιδιά τους. Είναι ένα ευαίσθητο θέμα, γιατί στην Ελλάδα οι μη θρησκευόμενοι αποτελούν μειοψηφία και ο αθεϊσμός συχνά είναι ταμπού ή παρερμηνευμένος μέσα από διάφορα στερεότυπα. Οι γονείς θα χειριστούν το θέμα των εορτών ανάλογα με τα δικά τους πιστεύω. Υπάρχουν γονείς που δεν επιτρέπουν οτιδήποτε εορταστικό αυτές τις μέρες και γονείς που αποφασίζουν να περιμένουν να φτάσει το παιδί τους σε μια καταλληλότερη ηλικία, ώστε να συζητήσουν μαζί του σχετικά με τη θρησκεία, τα θρησκευτικά έθιμα και τις γιορτές.

Σίγουρα ένας ψυχολόγος δεν έχει πάντα τις σωστές απαντήσεις για όλους, ιδίως για ένα θέμα που ο καθένας έχει τη δική του αντίληψη για λεπτά θέματα στα οποία δε χωρά ιδιαίτερη συζήτηση. Και σε καμία περίπτωση δε σημαίνει αυτό ότι συστήνεται να εφαρμόζονται ημίμετρα για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα, καθώς μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι δεν είναι σωστό να γιορτάζουν θρησκευτικές γιορτές άνθρωποι που δεν πιστεύουν. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι ο καθένας έχει δικαίωμα στην άποψή του, πάντα βέβαια με σεβασμό και κατανόηση προς τους συνανθρώπους μας, αφού κανείς δεν δικαιούται να επιβάλει απόψεις και να ασκήσει αυστηρή, απόλυτη και μη εποικοδομητική κριτική.

Ωστόσο, θα πρέπει οι γονείς να λάβουν υπόψη τους το γεγονός ότι το παιδί τους μεγαλώνει σε μια κοινωνία που στην πλειοψηφία της γιορτάζει συγκεκριμένα πράγματα και στολίζει χριστουγεννιάτικο δέντρο, τρώει εορταστικά γλυκίσματα, ψέλνει τα κάλαντα, αγοράζει και δέχεται δώρα. Ένα παιδί αποκλεισμένο από όλα αυτά ίσως νιώσει μειονεκτικά και ίσως να στραφεί και ενάντια στους γονείς του που το απομονώνουν από όλες αυτές τις πολύ ευχάριστες για τα παιδιά παραδόσεις. Θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στο σχολείο και σε σύγκριση με άλλα συνομήλικα παιδιά.

Ο γονιός που είναι διατεθειμένος να αφήσει ένα μικρό περιθώριο θρησκευτικών εορτασμών στην οικογενειακή του ζωή μπορεί να ασχοληθεί με τα παιδιά του με διάφορα πράγματα κατά τη διάρκεια των εορτών, χάριν κοινωνικών συμβάσεων. Και τελικά μπορεί να ανακαλύψει μια νέα ισορροπία σχετικά με τις γιορτές και να επιλέξει να τηρεί κάποια έθιμα "έτσι για το καλό", που μπορεί να είναι και πολύ ευχάριστα για τον ίδιο.

Μπορεί λοιπόν η οικογένεια να στολίσει το σπίτι όπως επιθυμεί, να επικεντρώσει στον εορτασμό της Πρωτοχρονιάς (που δεν έχει άλλωστε θρησκευτική χροιά, καθώς γιορτάζεται η αλλαγή του χρόνου) και να εστιάσει στον απολογισμό της προηγούμενης χρονιάς, σε ανασκοπήσεις, σε ευχές για το νέο έτος, σε ανταλλαγή δώρων, σε κατασκευές, σε τραγούδια που αναφέρονται περισσότερο στην Πρωτοχρονιά παρά στη γέννηση του Χριστού. Έτσι, θα χαρίσει στα παιδιά εορταστικές εμπειρίες, θα τα προστατέψει από τον αποκλεισμό και θα νιώσει ότι κάπως προσπαθεί να περιφρουρήσει τις πεποιθήσεις της.

Οι γιορτές άλλωστε δίνουν μια αφορμή σε όλους, μεγάλους και μικρούς, ένθεους και άθεους, θρησκευόμενους και άθρησκους, να αναλογιστούν πάνω σε αξίες του αλληλοσεβασμού, της φιλανθρωπίας, της αλληλεγγύης, της αγάπης προς τον συνάνθρωπο και της αξίας που έχουν οι έννοιες της ελευθερίας, της ειρήνης και της ελπίδας!

Καλές γιορτές σε όλους λοιπόν!

Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου 2015

Μύθοι και πραγματικότητα για την ψυχοθεραπεία

Πολλοί είναι οι μύθοι που δημιουργούν επιφυλάξεις και φόβους σχετικά με την ψυχοθεραπεία. Ένα άρθρο, γραμμένο από κλινικούς ψυχολόγους και άλλους ειδικούς, μας παρουσιάζει μερικές πραγματικότητες που βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τι είναι η ψυχοθεραπεία και πώς δουλεύει ένας θεραπευτής. Μεταφράζω τις βασικές "αλήθειες" και συστήνω να επιστεφτείτε και το σχετικό άρθρο, για να απολαύσετε και τις χιουμοριστικές εικόνες που το συνοδεύουν και για να διαβάσετε περισσότερες λεπτομέρειες για κάθε πληροφορία:
  1. Δουλειά του ψυχοθεραπευτή δεν είναι να σας δώσει συμβουλές.
  2. Το πιο πιθανό είναι ότι οι ψυχοθεραπευτές κάνουν και οι ίδιοι ψυχοθεραπεία.
  3. Οι περισσότεροι ψυχοθεραπευτές δε θα σας συνταγογραφήσουν φάρμακα.
  4. Δε χρειάζεται να έχεις διαγνωστεί με κάποια ψυχική διαταραχή, για να κάνεις ψυχοθεραπεία. 
  5. Ο ψυχοθεραπευτής δε μιλάει για εσάςμε τους φίλους του στο μπαρ.
  6. Και μάλλον δε σας "γκουγκλάρουν"
  7. Ο ψυχοθεραπευτής σας δε θα σας χαιρετήσει δημόσια, εκτός αν το κάνετε εσείς πρώτοι
  8. Δεν αρκεί απλώς να "πας" για ψυχοθεραπεία- πρέπει να συμμετέχεις στη διαδικασία.
  9. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι απαραίτητα μια μακροπρόθεσμη δέσμευση.
  10. Ο πιο σημαντικός παράγοντας στο να βρεις τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή είναι η σωστή "χημεία"
  11. Το ότι σταμάτησε κάποιος να πηγαίνει στον ψυχοθεραπευτή του δε σημαίνει ότι δεν μπορεί να ξαναπάει.
  12. Αν ανησυχείτε ότι κάτι μπορεί να είναι ανάρμοστο -όπως αν αγκαλιάζουμε τον ψυχοθεραπευτή μας ή αν τον ρωτάμε για την προσωπική του ζωή- απλώς συζητήστε το μαζί του.
  13. Οι ψυχοθεραπευτές δεν έχουν όλες τις απαντήσεις. 
  14. Το να είσαι ψυχοθεραπευτής μπορεί να είναι μια δύσκολη δουλειά.
  15. Το πιο πιθανό όμως είναι ότι είναι μια δουλειά που τους προσφέρει απίστευτη ηθική ικανοποίηση.

Πέμπτη, 3 Δεκεμβρίου 2015

Είναι κακό να μη θέλουμε να πάμε σε χωριά του Άη Βασίλη;

Όταν πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, ανακοινώνεται η λειτουργία ειδικών χώρων για να επισκεφτούν τα παιδιά και οι οικογένειές τους: χωριά του Άη Βασίλη, πόλεις Χριστουγέννων, χωριά ξωτικών, παζάρια και διάφορα άλλα. Εποχιακές εκδηλώσεις που μαζεύουν πολύ κόσμο και αποτελούν για πολλές οικογένειες προορισμούς που "πρέπει" να πάνε "για το καλό". Και όντως οι περισσότερες οικογένειες περνάνε καλά. Αν όμως η οικογένειά σας απαρτίζεται από άτομα (συνήθως δημιουργικά άτομα, χαρισματικά ή άτομα με ειδικά προβλήματα νόησης ή συμπεριφοράς), μπορεί να βρίσκετε ότι μια τέτοια δραστηριότητα δε σας ταιριάζει. Η αισθητηριακή υπερφόρτωση μπορεί να είναι κουραστική για κάποιες ηλικίες ή και για κάποιες ιδιαιτερότητες ανθρώπων. Για παράδειγμα, τα χαρισματικά άτομα έχουν υπερευαισθησία και προσλαμβάνουν τα ερεθίσματα σε πολλαπλάσια ένταση και άρα συχνά κουράζονται περισσότερο από την πληθώρα ερεθισμάτων. Άτομα με κινητικά προβλήματα ή χρόνια προβλήματα υγείας μπορεί να βρίσκουν την εμπειρία αυτή κουραστική και ψυχοφθόρα. Κάθε άτομο, κάθε οικογένεια, μπορεί να έχει μια ιδιαιτερότητα που να αποτρέπει από την απόλαυση μιας τέτοιας επίσκεψης. Οι γιορτές έχουν πολλούς και διαφορετικούς τρόπους να τις απολαύσει κανείς. Αν τα πάρκα αναψυχής και οι πολυπληθείς δραστηριότητες δε σας εκφράζουν, μη νιώθετε ενοχές. Αν κάτι γίνεται καταναγκαστικά, δεν έχει αξία. Η συμμετοχή σε δραστηριότητες και εκδηλώσεις μπορεί να αντικατασταθεί από πολύτιμο οικογενειακό χρόνο, με κλεισμένο το ίντερνετ και τις οθόνες, με όμορφες οικογενειακές ταινίες, κατασκευές, ανάγνωση σχετικών βιβλίων, τραγούδι, μαγειρέματα, βόλτες σε πιο ήσυχα μέρη, συμμετοχή σε φιλανθρωπίες.

Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2015

Επιδράσεις του καιρού στη διάθεσή μας

Έχουν γίνει κατά καιρούς διάφορες έρευνες που μας πληροφορούν για τις επιδράσεις που έχουν οι διάφορες καιρικές συνθήκες στην αποδοτικότητα ή στην ψυχική διάθεση του ανθρώπου. Η παρακάτω έρευνα που αντιγράφω από το ΒΗΜΑ μας ενημερώνει ότι τελικά οι ηλιόλουστες μέρες μας επηρεάζουν περισσότερο από ό,τι οι βροχερές, σύμφωνα με τα ευρήματα. Βέβαια θα πρέπει να σκεφτούμε ότι οι Βρετανοί συμμετέχοντες ίσως αντιδρούν διαφορετικά, δεδομένου ότι είναι συνηθισμένοι σε διαφορετικές καιρικές συνθήκες!

Με τα τερτίπια του καιρού έχουμε συνηθίσει λίγο-πολύ να παρομοιάζουμε τη διάθεσή μας. Στην πραγματικότητα, όμως, όπως ισχυρίζονται βρετανοί επιστήμονες, τελικά το αν βρέχει ή έχει καλό καιρό δεν φαίνεται να μας επηρεάζει ψυχολογικά.
Τα νέα ευρήματα των ειδικών από το Πανεπιστήμιο του Γουεστμίνστερ, τα οποία παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της Royal Economic Society, καταρρίπτουν τον μύθο που μας θέλει «συννεφιασμένους» κάθε φορά που έξω βρέχει. Σύμφωνα με τους ειδικούς, είτε κάνει ζέστη ή κρύο είτε έχει καλό καιρό είτε όχι, οι εργαζόμενοι κατά τη διάρκεια της εβδομάδας δεν πρόκειται να είναι ούτε πιο χαρούμενοι αλλά ούτε και πιο λυπημένοι.

Ο ήλιος φέρνει… σύννεφα;

Βάσει της ανάλυσης, φάνηκε ότι οι εθελοντές έτειναν να έχουν περισσότερα νεύρα κατά τη διάρκεια των ηλιόλουστων ημερών καθώς ήταν αναγκασμένοι να βρίσκονται καθηλωμένοι στα γραφεία ή στα καταστήματα στα οποία εργάζονταν από το να βρίσκονται έξω και να απολαμβάνουν τη μέρα. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ωστόσο ότι η επίδραση αυτή στον ψυχισμό των εργαζομένων ήταν τόσο μικρή που δεν υπάρχει ανάγκη για τη λήψη μέτρων από πλευράς των εργοδοτών ή των Αρχών. Το ίδιο μικρή, αναφέρουν, ήταν και η επίδραση του παρατεταμένου κρύου και των συχνών βροχοπτώσεων. 
Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της μελέτης τους, οι ειδικοί ανέλυσαν μια περίοδο 17 ετών, από το 1991 ως το 2008, κατά τη διάρκεια της οποίας συνέκριναν στοιχεία που αφορούσαν τη διάθεση των πολιτών με τις καιρικές συνθήκες. Τα στοιχεία γύρω από τα επίπεδα της χαράς, της υγείας, της ικανοποίησης των εργαζομένων και της οικονομικής ευημερίας ελήφθησαν από την πολυετή μελέτη British Household Panel Survey του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Οικονομικής Ερευνας (ISER) του Πανεπιστημίου του Εσεξ, η οποία αφορούσε συνολικά 10.000 νοικοκυριά.

Μικρή ως ανεπαίσθητη η επίδραση του καιρού

«Η κοινή πεποίθηση ότι ο καλός καιρός μάς φτιάχνει τη διάθεση δεν υποστηρίζεται επιστημονικά» εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης δρ Φραντζ Μπούσκα. «Ιδιαίτερα στην περίπτωση των Βρετανών βλέπουμε ότι ο κόσμος έχει αποκτήσει μια σχετική "ανοσία" γύρω από τα τερτίπια του καιρού».

«Η ανάλυση των παραπάνω δεδομένων αποκαλύπτει ότι η αύξηση της εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων, π.χ. η αύξηση της θερμοκρασίας και της συχνότητας των βροχοπτώσεων, δεν φαίνεται να επηρεάζει άμεσα την ψυχολογική διάθεση των πολιτών» αναφέρει ο ειδικός.
«Συγκεκριμένα είδαμε ότι οι εναλλαγές του καιρού είχαν πολύ μικρή επίδραση ως προς τα επίπεδα της προσωπικής ευημερίας του καθενός. Επιπλέον, η ηλιοφάνεια και η καλοκαιρία δεν φάνηκε να κάνουν τον κόσμο πιο ευτυχισμένο. Η επίδραση του καιρού, λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι είναι, στην καλύτερη περίπτωση, πολύ μικρή» προσθέτει ο δρ Μπούσκα.
Από τη μελέτη φάνηκε ότι οι ηλιόλουστες μέρες ενδεχομένως να συνέβαλαν στην απογοήτευση που ένιωθαν οι εργαζόμενοι για τη δουλειά τους. Ωστόσο οι ειδικοί είδαν ότι 10 ώρες ηλιοφάνειας μείωναν το συναίσθημα της ικανοποίησης των εργαζομένων κατά μόλις 1%.
Οι βρετανοί επιστήμονες καταλήγουν ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις κατά τις οποίες οι παρατεταμένες περίοδοι ηλιοφάνειας θα μπορούσαν ενδεχομένως να ενισχύσουν σε μικρό βαθμό το συναίσθημα της χαράς και τα επίπεδα της ευημερίας των πολιτών.

Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015

Νευρική ανορεξία- μια συνέντευξη

Η νευρική ανορεξία είναι μια πολύ επικίνδυνη ασθένεια που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του πάσχοντος και εμφανίζει μεγάλες αντιστάσεις στη θεραπεία. Η παρακάτω συνέντευξη από το ΒΗΜΑ απαντά σε διάφορα ερωτήματα που προκύπτουν σχετικά με αυτήν την διαταραχή:

Ενα καθ' όλα φυσιολογικό παιδί, συνήθως κορίτσι, μπαίνει στην εφηβεία. Και μαζί με το σώμα που αρχίζει να μεταμορφώνεται, οι γονείς παρατηρούν και μιαν άλλη μεταμόρφωση που έχει να κάνει με τη συμπεριφορά του παιδιού τους. Το μέχρι πρότινος χαρούμενο κορίτσι εμφανίζεται ολοένα και πιο αγχωμένο, ολοένα και πιο μπερδεμένο σε σχέση με τον εαυτό του. Καμία σημασία δεν έχουν οι φιλοφρονήσεις των φίλων και των αγαπημένων για την αναδυόμενη ομορφιά του. Εκείνο είναι πεπεισμένο ότι ποτέ δεν θα είναι όσο λεπτό θα έπρεπε και, λες και πασχίζει να αντιστρέψει τις αλλαγές που φέρνει η εφηβεία, βάζει στόχο να γίνει πολύ, μα πολύ λεπτό. Αφύσικα λεπτό. Και το χειρότερο: πετυχαίνει τον στόχο θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή του, αλλά δεν φαίνεται να κατανοεί την κατάστασή του. Ούτε η δική του σωματική αδυναμία ούτε η απόγνωση των οικείων του είναι δυνατόν να το κάνουν να παραδεχθεί ότι έχει ξεπεράσει τα όρια. Πανικός...

Ο βρετανός ψυχίατρος Μπράιαν Λασκ είναι πρωτοπόρος στην έρευνα για τη νευρική ανορεξία
Ιστορίες όπως αυτή διαδραματίζονται ολοένα και συχνότερα σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Και ενώ ως πρόσφατα υπήρχε η αντίληψη ότι η νευρική ανορεξία δεν είναι παρά μια υποτιθέμενη ασθένεια της μόδας και του lifestyle, σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μια σοβαρή διαταραχή του εγκεφάλου και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Αναζητώντας να κατανοήσουμε τα τι και τα πώς της διαταραχής αυτής αλλά και να ζητήσουμε οδηγίες για γονείς και παιδιά που ζουν στον κυκεώνα της, το ΒΗΜΑScience μίλησε με τον κ. Μπράιαν Λασκ (Bryan Lask), ομότιμο καθηγητή Παιδικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Ο βρετανός καθηγητής έχει αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη και στην αντιμετώπιση της νευρικής ανορεξίας.

Είναι η νευρική ανορεξία μια νόσος του lifestyle;
«Οχι! Η νευρική ανορεξία (anorexia nervosa) είναι μια γενετικά καθορισμένη διαταραχή του εγκεφάλου. Αυτό θα πει ότι υπάρχουν άτομα των οποίων το γενετικό προφίλ καθιστά τον εγκέφαλό τους περισσότερο ευαίσθητο στη συγκεκριμένη διαταραχή σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό».

Μας λέτε λοιπόν ότι τα γονίδια είναι αναγκαία συνθήκη για την εκδήλωση της νευρικής ανορεξίας. Είναι όμως και ικανή;
«Οχι και πάλι. Τα γονίδια τα οποία με τη δράση τους προσδίδουν ευαισθησία στον εγκέφαλο αποτελούν μεν την προϋπόθεση για την εκδήλωση της νόσου αλλά δεν αρκούν. Στην πραγματικότητα αυτό που κάνουν τα γονίδια είναι να δημιουργούν το υπόστρωμα πάνω στο οποίο έρχονται να επιδράσουν οι άλλοι παράγοντες που πυροδοτούν την εκδήλωσή της. Και εδώ ο κοινωνικός παράγοντας είναι πολύ ισχυρός».

Τι εννοείτε;
«Ζούμε σε μια κοινωνία η οποία προωθεί ενεργά τη λεπτή σιλουέτα ως ιδανικό. Τα παιδιά ακούνε από πολύ μικρά ότι το να είναι κανείς λεπτός είναι καλό και το να παχαίνει είναι κακό. Στη συνέχεια έρχεται η εφηβεία, η οποία είναι μια περίοδος δραματικών αλλαγών που δεν αφορούν μόνο την εμφάνιση αλλά και την ψυχολογία. Οι αλλαγές στο σώμα είναι ένας παράγοντας άγχους για τους εφήβους. Χρειάζεται χρόνος για να μπορέσουν να προσαρμοστούν. Την ίδια χρονική περίοδο οι ορμονικές αλλαγές επιδρούν στον εγκέφαλο ενεργοποιώντας τα γονίδια της ευαισθησίας στην ανορεξία. Σε αυτό το υπόστρωμα, αρκεί ένα τραυματικό γεγονός για να αρχίσει o φαύλος κύκλος που ενισχύει και συντηρεί τη διαταραχή. Σε αυτόν τον φαύλο κύκλο το πανταχού παρόν, επίμονο και ισχυρό μήνυμα μιας κοινωνίας που αποθεώνει τη λεπτή σιλουέτα παίζει κεντρικό ρόλο».

Απέτυχαν δηλαδή οι προσπάθειες που είχαν ξεκινήσει από τη βιομηχανία της μόδας για έμφαση σε κανονικά και όχι αποστεωμένα σώματα;
«Απολύτως! Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας το μήνυμα υπέρ της λεπτότητας που στέλνει η κοινωνία μας στα νέα κορίτσια έχει ενταθεί. Εκτός από τα κλασικά μέσα, όπως τα περιοδικά και η τηλεόραση, μεγάλο ρόλο σε αυτό έχουν παίξει και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και το photoshop. Η πίεση την οποία δέχονται αυτά τα ευαίσθητα παιδιά είναι αφόρητη και τα περιστατικά νευρικής ανορεξίας βαίνουν αυξανόμενα».  

Αναφερθήκατε σε τραυματικά γεγονότα που πυροδοτούν την έναρξη της διαταραχής. Τι μπορεί να είναι αυτά;
«Οτιδήποτε! Οι ευαίσθητοι στην ανορεξία έφηβοι είναι στην πλειονότητά τους αγχωμένα παιδιά. Βιώνουν με δραματικό τρόπο καταστάσεις που σε άλλους συνομηλίκους τους δεν προκαλούν το ίδιο έντονο στρες. Ετσι ένας χωρισμός, μια αλλαγή σχολείου, μια πίεση για τα μαθήματα μπορεί να λειτουργήσουν σαν πυροδοτικοί μηχανισμοί για τη νευρική ανορεξία».

Πόσο σοβαρή διαταραχή είναι η νευρική ανορεξία;
«Είναι πάρα πολύ σοβαρή. Είναι μια ασθένεια που μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο νέα παιδιά. Αρκεί να σκεφθεί κανείς ότι ύστερα από πέντε χρόνια μόλις το 40%-50% των πασχόντων είναι θεραπευμένο».

Πού οφείλεται η αποτυχία μας να θεραπεύσουμε τη νευρική ανορεξία;
«Οι λόγοι είναι πολλοί και ποικίλοι. Πολλές φορές αποτυγχάνουμε να αναγνωρίσουμε εγκαίρως και σωστά τη σοβαρότητα της κατάστασης, αλλά και όταν γίνει σωστά η διάγνωση δεν είμαστε αποτελεσματικοί στην αντιμετώπισή της, καθώς πρόκειται για μια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαταραχή. Μια διαταραχή με πολλές εκφάνσεις και ως εκ τούτου απαιτούνται για τη θεραπεία της περισσότερα του ενός "φάρμακα", εκτός από τη χορήγηση φαγητού».

Τι εννοείτε; Πού έγκειται η πολυπλοκότητά της;
«Σε μια σειρά παράγοντες. Κατ' αρχάς πρόκειται για μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από στρεβλώσεις και αντιθέσεις. Η κύρια στρέβλωση αφορά την εικόνα που έχει ο πάσχων για τον εαυτό του. Οι ασθενείς είναι εξαιρετικά λεπτοί αλλά θεωρούν τον εαυτό τους παχύ. Είναι πολύ σοβαρά άρρωστοι, αλλά θεωρούν ότι είναι απολύτως καλά. Πεινούν, αλλά είναι πεπεισμένοι ότι έχουν φουσκώσει με την πρώτη κιόλας μπουκιά. Είναι συνήθως πολύ επιτυχημένα παιδιά στα μαθήματα ή σε ό,τι άλλο κάνουν, αλλά έχουν πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση. Θέλουν να γίνουν καλά, αλλά και δεν θέλουν να γίνουν καλά... Τελικώς αυτή η σοβαρότατη και επικίνδυνη για τη ζωή αρρώστια προσλαμβάνεται από τον ασθενή ως πλεονέκτημα, επειδή η λεπτή σιλουέτα είναι κάτι που το επιθυμεί διακαώς. Και όσο πιο πολύ λεπταίνει η σιλουέτα τόσο ο ασθενής αισθάνεται καλύτερα για αμιγώς βιοχημικούς λόγους».

Δηλαδή;
«Οπως είπαμε και προηγουμένως, τα παιδιά με νευρική ανορεξία είναι συνήθως άτομα με υψηλά επίπεδα στρες. Οι εξαντλητικές δίαιτες στις οποίες υποβάλλουν τον εαυτό τους έχουν σαν συνέπεια την πτώση των επιπέδων των νευροδιαβιβαστών που απαιτούνται για τη συντήρηση της αγχώδους διαταραχής. Ετσι, όσο πιο πολύ αδυνατίζουν τόσο μειώνεται το στρες που νιώθουν και τόσο πιο καλά αισθάνονται».

Με βάση αυτά που μόλις είπατε, θα περίμενε κανείς οι ασθενείς που βρίσκονται σε θεραπεία και αρχίζουν να παίρνουν βάρος να αισθάνονται χειρότερα και να καταλαμβάνονται εκ νέου από άγχος...
«Ακριβώς αυτό συμβαίνει! Και αυτό είναι ένας από τους λόγους που η πορεία προς την ίαση είναι μακρά. Τα πισωγυρίσματα είναι αναμενόμενα και πρέπει όλοι να είμαστε προετοιμασμένοι για αυτά».

Ποιοι είναι οι «όλοι» που θα πρέπει να προετοιμάζονται;
«Προφανώς η οικογένεια, αλλά και η ομάδα των θεραπευτών που ασχολούνται με τα παιδιά τα οποία πάσχουν από νευρική ανορεξία. Βλέπετε, δεν αρκεί ένας γιατρός για τη θεραπεία τους. Χρειάζεται μια ομάδα που θα αποτελείται από έναν ψυχίατρο, έναν παθολόγο και έναν διαιτολόγο, και όλοι αυτοί θα πρέπει να είναι σε αγαστή συνεργασία με την οικογένεια για να μπορέσει να δημιουργηθεί το υποστηρικτικό πλαίσιο που θα βοηθήσει τα παιδιά στον τιτάνιο αγώνα τον οποίο δίνουν».

Ενα παιδί δεν φτάνει από τη μια μέρα στην άλλη να κινδυνεύει η ζωή του από την ασιτία στην οποία υποβάλλεται από μόνο του. Υπάρχουν πρώιμες ενδείξεις της νόσου; Κάτι που θα πρέπει να προσέξουν οι γονείς για να υπάρξει μια έγκαιρη διάγνωση;
«Βεβαίως και υπάρχουν. Οποιοδήποτε παιδί που δεν είναι παχύσαρκο ή υπέρβαρο και αρχίζει συστηματική και εξαντλητική δίαιτα χρειάζεται προσοχή. Το μότο "είμαι χοντρή" που επαναλαμβάνεται συνεχώς και δεν περιγράφει την πραγματικότητα πρέπει να μας υποψιάσει. Ομοίως πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις η εμμονική ενασχόληση με τη γυμναστική. Στην πραγματικότητα, οποιαδήποτε αλλαγή η οποία δεν συνάδει με την προσωπικότητα του παιδιού χρήζει προσοχής από τους γονείς. Οι αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα των εφήβων είναι πηγή άγχους και συχνά ντροπής, αλλά η εμμονική ανησυχία για το σώμα τους και η συνεχής ενασχόληση με την εικόνα τους είναι ενδείξεις ότι τα όρια έχουν ξεπεραστεί».

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς όταν αντιληφθούν τέτοιου είδους συμπεριφορές;
«Κατ' αρχάς είναι σημαντικό να ειπωθεί ότι οι γονείς θα πρέπει να έχουν τις κεραίες τους όρθιες για να αντιληφθούν αυτές τις διαφορές. Πρέπει να ακούνε τα παιδιά τους, να ακούν τα λόγια που λένε και να "καταγράφουν" τις συμπεριφορές τους. Να δίνουν προσοχή στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις αλλαγές συμπεριφοράς των εφήβων παιδιών τους ώστε να μπορέσουν να διαγνώσουν τη σοβαρότητα του προβλήματος όσο το δυνατόν νωρίτερα».

Δεν θα μπορούσε ωστόσο, ακόμη και για τον ευαίσθητο γονέα που είναι κοντά στο παιδί του, να εκληφθεί αρχικά η αλλαγή στη συμπεριφορά σαν μία ακόμη φάση από αυτές που περνούν οι έφηβοι;
«Ασφαλώς και θα μπορούσε, αλλά δυστυχώς η νευρική ανορεξία δεν είναι φάση, είναι ασθένεια, και μάλιστα πολύ σοβαρή! Ακόμη και αν στην αρχή δεν αντιληφθεί κανείς τη σοβαρότητα της κατάστασης, σύντομα το πρόβλημα γίνεται εμφανές. Και γίνεται εμφανές όχι μόνο από τη δραματική απώλεια βάρους, αλλά και από το γεγονός ότι τα παιδιά "δεν παίρνουν από λόγια" σε ό,τι αφορά αυτό το θέμα. Μοιάζουν να έχουν χάσει την κοινή λογική».

Με βάση αυτή την περιγραφή, θεωρείτε περιττό εκ μέρους των γονέων να προσπαθήσουν να συνετίσουν το παιδί τους;
«Οπως διαπιστώνουν πολύ γρήγορα οι γονείς, οι κουβέντες γύρω από την ουσία του θέματος δεν οδηγούν πουθενά. Αυτό όμως δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι θα πρέπει να σταματήσουν να μιλούν στο παιδί τους. Το αντίθετο! Θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο δίπλα του. Αλλά θα πρέπει να μιλούν στα συναισθήματά του και όχι στις λέξεις του. Θα πρέπει να μάθουν να διαχωρίζουν πότε μιλάει το παιδί τους και πότε μιλάει η ασθένειά του. Θα είναι εκεί να παρηγορήσουν το πληγωμένο παιδί τους, αλλά δεν θα συνδιαλέγονται με τη διαταραχή».

Δεν ακούγεται και πολύ εύκολο όλο αυτό...
«Πράγματι, δεν είναι. Ενα από τα δυσκολότερα πράγματα που καλείται να φέρει σε πέρας η οικογένεια είναι να θυμάται συνεχώς ότι πρόκειται για νόσο της οποίας η θεραπεία δεν εξαρτάται από τη βούληση των πασχόντων. Οπως ακριβώς δεν μπορούμε να απαιτούμε από έναν ασθενή με καρκίνο ή με πνευμονία να θεραπευθεί διά της βούλησής του από την ασθένειά του, έτσι δεν μπορούμε να ζητούμε κάτι τέτοιο από τους πάσχοντες από νευρική ανορεξία. Δεν ωφελούν λοιπόν οι θυμοί ή οι ατέρμονες συζητήσεις με λογικά επιχειρήματα. Τα παιδιά δεν μπορούν μόνα τους να αντιμετωπίσουν την ασθένειά τους, χρειάζονται υποστηρικτικό πλαίσιο και σε αυτό το πλαίσιο ο περίγυρός τους είναι εξίσου σημαντικός με τους θεράποντες ιατρούς. Να αναφέρουμε εδώ ότι αν οι γονείς αισθάνονται πως χρειάζονται και εκείνοι ψυχολογική υποστήριξη και καθοδήγηση, δεν θα πρέπει να ντρέπονται να τη ζητήσουν. Η καλή συνεργασία γονέων και θεραπευτικής ομάδας αποβαίνει προς το καλό όλων, και κυρίως των ασθενών».

Συνοψίζοντας, υπάρχει μια συμβουλή που θα θέλατε να δώσετε στους γονείς;
«Η πολυπλοκότητα της διαταραχής σημαίνει ότι κάθε ασθενής είναι διαφορετικός και χρήζει διαφορετικής αντιμετώπισης. Στόχος μας είναι να βρούμε τι κινεί τον ασθενή και να σχεδιάσουμε την κατάλληλη για αυτόν θεραπεία, η οποία περιλαμβάνει πολλές προσεγγίσεις. Παραδείγματος χάριν, κάποιους τους βοηθούν οι τεχνικές χαλάρωσης και η γιόγκα, ενώ άλλους όχι, κάποια παιδιά έχουν ανάγκη να ταϊστούν και άλλα θέλουν να τρώνε μόνα τους, κάποια πρέπει να πάρουν φάρμακα και κάποια άλλα όχι. Ως προς την προσέγγιση λοιπόν, αυτή είναι βέβαιο πως θα ποικίλλει. Ανεξαρτήτως προσέγγισης όμως, αυτό που πρέπει να κάνουν οι γονείς είναι να εμφανίζουν ένα αδιάρρηκτο μέτωπο (όχι ο πατέρας να λέει κάτι και η μητέρα κάτι άλλο), αποφασισμένο να ακολουθήσει την όποια θεραπευτική προσέγγιση ευλαβικά, αλλά και αφοσιωμένο στο παιδί. Το παιδί πρέπει να παίρνει αγάπη, αγκαλιά και στοργή, αλλά να γνωρίζει ότι θα παίρνει και το φάρμακό του, έστω και αν αυτό είναι μόνο το φαγητό. Είπαμε, μιλάμε και συμπαραστεκόμαστε στο παιδί μας για να καθησυχάσουμε τις αγωνίες του και τους φόβους του, αλλά δεν μιλάμε στην ασθένειά του!».




Πρόβλημα στην insula
Ναυάγιο στο «νησί του εγκεφάλου»

Η νευρική ανορεξία είναι μια διαταραχή η οποία προβλημάτιζε για χρόνια τους ερευνητές. Αν και το πιο ορατό ίσως σημάδι της νόσου είναι η απίσχνανση των πασχόντων, αυτή δεν αποτελεί παρά την κορυφή του παγόβουνου. Στην πραγματικότητα η διαταραχή χαρακτηρίζεται από στρεβλή γνώση του εαυτού. Οι πάσχοντες έχουν διαστρεβλωμένη εικόνα για το σώμα τους, μια εμμονική ενασχόληση με τη λεπτή σιλουέτα, μια βεβαιότητα ότι οι ίδιοι είναι παχείς και δεν γνωρίζουν ότι είναι σοβαρά άρρωστοι (κατάσταση η οποία ονομάζεται ανοσογνωσία).  

Είναι ακριβώς αυτή η στρεβλή εικόνα του εαυτού που οδηγεί  τους πάσχοντες σε αποφυγή του φαγητού με τις γνωστές οδυνηρές συνέπειες, αλλά και σε εμμονικές συμπεριφορές, όπως συνεχείς ελέγχους του βάρους και των μελών του σώματός τους. Βαθμηδόν γίνονται όλο και πιο ευερέθιστοι, έχουν τάσεις απομόνωσης, αυξημένο στρες και συχνά κατάθλιψη.

Τόσο τα παραπάνω όσο και κάποια συνοδευτικά συμπτώματα, όπως οι διαταραχές της αίσθησης της γεύσης, η σχετική «ανοσία» στον πόνο, η ανικανότητα να συνδυάσουν συναισθήματα και σκέψεις, οι δυσκολίες να ανταποκριθούν σε κοινωνικούς ρόλους και ένα πλήθος αντιφατικών συμπεριφορών οδήγησαν τους ερευνητές σε ένα συμπέρασμα που άλλαξε την οπτική τους σχετικά με τη νευρική ανορεξία. Χωρίς να αμφισβητηθεί η πολύ καλά τεκμηριωμένη κοινωνική συνιστώσα της διαταραχής, ήταν φανερό ότι αυτή δεν αρκούσε για να εξηγηθούν όλες οι εκφάνσεις της. Μόνο μια δυσλειτουργία του εγκεφάλου θα μπορούσε να εξηγήσει κάτι τέτοιο.

Το αμέσως επόμενο ερώτημα βεβαίως ήταν «ποιας μορφής δυσλειτουργία και σε ποιο σημείο του εγκεφάλου;». Οπως απέδειξε μια πληθώρα μελετών στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν απεικονιστικές τεχνικές, η δυσλειτουργία του εγκεφάλου είναι πρωτογενής στους πάσχοντες, αποτελεί δηλαδή την αιτία της απίσχνανσης και δεν είναι αποτέλεσμα αυτής. Ωστόσο, δεν ήταν εύκολο να προσδιοριστεί το σημείο του εγκεφάλου στο οποίο έχει την έδρα της η νευρική ανορεξία και τούτο επειδή κάθε επιμέρους σύμπτωμα εδράζει σε διαφορετική περιοχή του εγκεφάλου. Παραδείγματος χάριν, για τη στρεβλή εικόνα του σώματος ευθύνεται ο σωματο-αισθητηριακός φλοιός, για τα αυξημένα επίπεδα στρες η αμυγδαλή και για τις εμμονικές συμπεριφορές τα βασικά γάγγλια. Η πιθανότητα όλες αυτές οι περιοχές να μη λειτουργούν κανονικά είναι πολύ μικρή. Γι' αυτό και οι ερευνητές διερωτήθηκαν αν το πλήθος των διαφορετικών συμπτωμάτων μπορούσε να εξηγηθεί από την αποτυχία των διαφορετικών περιοχών να επικοινωνήσουν κανονικά. Πράγματι, η διερεύνηση της επικοινωνίας μεταξύ των διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου που ευθύνονται για τα επιμέρους συμπτώματα της νευρικής ανορεξίας τούς οδήγησε στην έδρα της νόσου. Πρόκειται για την έλικα του προσαγωγίου ή «νήσο του Ριλ» (insula), ένα κομβικό σημείο στον κροταφιαίο λοβό. Ελπίζεται ότι η περαιτέρω διερεύνηση των δυσλειτουργιών της έλικας του προσαγωγίου ίσως αποκαλύψει στο μέλλον στόχους για φαρμακευτική παρέμβαση.